“A lingua como escudo”. Santiago Fernández Rocha

Este 17 de maio celebramos na honra da figura e da obra da escritora, xornalista e feminista Begoña Caamaño, o Día das Letras Galegas. Unha conmemoración que se iniciou en 1963 co gallo do centenario da publicación de Cantares Galegos de Rosalía de Castro. Primeiro gran poemario na nosa lingua, publicado en 1863. Un acontecemento que daría paso ao rexurdimento pleno das nosas letras.

E non é casualidade que unha das primeiras grandes obras da nosa literatura fose un poemario. Xa nos deixóu dito Cunqueiro, talvez esaxerado un pouco, que o idioma galego, dende finais da Idade Media ata ben entrado o século XX, fóra, fundamentalmente, unha lingua de probes e de poetas.

Pero haberá que esperar ao século XIX para que os nosos poetas descubran definitivamente ao pobo e con él, a súa lingua. E desta extraordinaria conxunción xurdira, entre outros poetas, a gran Rosalía, convertendo o seu canto en metáfora do seu pobo. Un pobo secularmente olvidado e humillado por un poder alleo aos intereses da súa xente.

Esta situación de inxustiza e desamparo sustanciarase na obra da nosa poetisa cun claro predominio da tristura sobre o orgullo e da dor sobre a grandeza. Reflexo dun pobo que se manifesta cunha constante resignación, o que anos máis tarde lle fai dicir a Castelao que a nosa xente non protesta, emigra.

Pero Rosalía, ademais de ser o eco dese “longo penar”, ao traveso da lingua daralle tamén ao noso pobo o primeiro gran pulo de dignidade, ademais de facelo presente na conciencia da súa xente.

E esa sementeira de conciencia e dignidade que na súa obra espalla Rosalía, acabou cristalizando con toda a súa forza na vida e na obra de Begoña Caamaño que vertebrados, ámbalas dúas, por un profundo compromiso feminista, faría da palabra un constante compromiso na defensa da xustiza social, da nosa lingua, do seu pobo e dos dereitos da muller; tecendo unha obra literaria atravesada pola resistencia e a dignidade.

E facendo honor a súa memoria, este domingo celebraremos a gran festa das nosas letras.