“Unha reflexión encol da degradación medioambiental en Galicia”. Santiago Fernández Rocha

A diario, saio andar pola aldea onde nacín e me criei e agora, no outono da vida, dende unha mirada máis reflexiva e sosegada, tento volver disfrutala.

Hoxe deume por matinar no enorme cambio que sufríu a parroquia e todo o litoral do meu concello, dende a ría de Foz ata a Praia das Catedrais. E digo sufriu, porque vexo un acusado deterioro da contorna natural e construida e tamén, da ordenación do territorio. Feitos producidos ao longo destas últimas décadas e que tamén afecta a unha boa parte da Galicia rural e litoral, aínda que neste concello de Barreiros e posiblemente tamén no de Sanxenxo, resulten paradigmáticos.

Lembro da miña infancia unha paisaxe profundamente humanizada e un patrimonio construído totalmente conectado coa tradición. Todo tiña unha identidade de seu porque era o froito dunha longa historia de interacción co mundo labrego e onde toda a veciñanza se sentía plenamente integrada na súa contorna. Había unha total simbiose entre o mundo físico e humano, entre pasado e presente, da que xurdía unha identidade singular que formaba parte da alma de cada parroquianos.

Pero ao longo destes anos todo foi mutando hacia unha maior degradación, ata acabar por converterse nun esperpento do que foi.

As causas desta degradación, que afecta a gran parte do mundo rural galego e nomeadamente ao seu litoral son, baixo o meu punto de vista, dúas: o persistente abandono do rural e a presión urbanística encol dun litoral que non contaba cun marco protector axeitado, ao que cómpre sumar unha deficiente sensibilidade medioambiental de moitas das equipas de goberno municipal, como foi o caso neste concello de Barreiros na etapa do boom inmobiliario. Isto deu lugar ao un desenvolvemento urbanístico sen ningún control entre a ría de Foz e as Catedrais e paradoxicamente, sen consecuencias xurídicas para os seus responsables.

A respeto do abandono e avellentamento do rural, semella que hai un claro vínculo entre o devandito abandono e a degradación da paisaxe, porque se rompeu a interacción entre o ser humano e a natureza, desaparecendo desta forma o mantemento e coidado da contorna, que se traduciu nunha diminución da diversidade paisaxística, da perda de biodiversidade e deterioro de moito do patrimonio construído que se acabou degradando por mor do abandono.

A respeto do urbanismo, o concello de Barreiros resulta ser un caso paradigmático da desfeita e degradación que se produxo no litoral galego, porque se permitiu, principalmente na primeira década deste século, a construción de centos de vivendas nun solo que non contaba cos servizos básicos indispensables para soportar tal volume de poboación. Ademais, resulta constatable a falta dunha planificación homoxénea.

Daquela aberración urbanística quedounos hoxe un panorama bastante desolador: esqueletes de formigón abandoados, mesturados con bloques sen rematar e outros rematado e practicamente baleiros e sen as dotacións mínimas necesarias.

Esta desfeita contrasta co litoral do concello veciño de Ribadeo onde unha equipa de goberno con sensibilidade medioambiental e amor á terra impediu, con medidas axeitadas, que se producira no seu litoral un disparate semellante.

Un exemplo claro de que a política pode ser un instrumento clave para impedir a degradación e favorecer un medio sustentable.