“Algunhas causas da crise da esquerda”. Santiago Fernández Rocha

A primeira vista, poidera resultar pouco comprensibles, que ao longo destes últimos anos o debate encol dos problemas identitarios e culturais gozaran, dentro do espazo da esquerda, dunha enorme preponderancia en contraste cun valor tan universal como o da igualdade, tendo en conta ademais, que estamos a falar dos anos nos que máis aumentaron as desigualdades.

Cómpre lembrar que este crecemento das políticas identitarias, según o historiador inglés Eric Hobsbawm, afunde as súas raíces nas profundas transformacións sociais e culturais que empezan a darse nos países máis desenvolvidos a finais da década dos sesenta do século pasado, como quedou de manifesto no Maio do 68, onde unhas sociedades asentadas en costumes e valores sólidos empezan a mutar hacia sociedades máis líquidas e polo tanto, máis cambiantes e inestables, en palabras do pensador Zigmunt Bauman.

Esta transformación deu lugar a que dentro dos sectores máis conservadores moita xente empezara sentir unha maior orfandade e desorientación. Mentres, outros sectores da poboación máis vinculados coa mocidade, buscan abrazar novas formas de identidade como o xénero, a orientación sexual, o pacifismo ou o ecoloxismo, o que fará que o feito identitario e cultural empece a xogar un papel cada vez máis relevante nas sociedades occidentais.

Emerxe, polo tanto, un escenario propicio para que as políticas de identidade empecen a tomar relevancia no espazo público. Un feito que se verá favorecido poucos anos despois por un acontecemento que tamén contribuirá a acentuar a crise no espazo da esquerda. Estoume a referir á globalización económica neoliberal que vai liberar a economía do control dos Estados e xa que logo, da acción dos gobernos de esquerda que se verán con enormes dificultades para aplicar políticas fiscais e monetarias autónomas e poder así favorecer os intereses das clases traballadoras.

Estes dous acontecementos propiciaran que o debate político vaia abandoando o eixe capital-traballo para centrarse cada vez máis na batalla cultural e onde as políticas identitarias pasaron ocupar unha posición de gran relevancia, o que favoreceu o inicio hexemónico das dereitas.

Neste novo contexto e como é propio do desenvolvemento das políticas identitarias, iniciouse no espazo da esquerda un proceso de fragmentación, porque xa non se tratará de loitar polos mesmos obxetivos comúns, compartidos por unha gran maioría da clase traballadora como era propio da esquerda tradicional, senón en pór o acento na loita por superar discriminacións específicas de distintos grupos sociais que nada tiñan que ver coa defensa de valores universais como a xustiza social e a igualdade, capaces de unir a grandes maiorías.

Este cambio hacia un predominio do identitario, ademais de fragmentar a clase obreira propiciou que distintos sectores da clase traballadora foran abandoando os novos obxetivos da esquerda, posiblemente, por sentirse ignorados por discursos percibidos como culturalmente elitistas, desplazando así o seu voto a novos partidos da dereita populista nacidos, en parte, deste descontento. Coido que a evolución da extrema dereita francesa é paradigmático neste sentido.

Seguro que hai outros factores que influíron no debilitamento deste espazo ideolóxico pero a xestión das políticas identitarias xunto ao emancipación da economía do poder dos Estados coa globalización económica neoliberal, coido que foron dous factores fundamentais da crise do espazo progresista.

Posiblemente faltou encontrar o equilibrio entre o particularismo das políticas identitarias e a universalidade dos valores clásicos de liberdade, igualdade e fraternidade, ademais de impulsar organismos transnacionais con capacidade para regular os mercados como hoxe pasa co as grandes empresas tecnolóxicas.