A historia (triste) do noso porto

A primeira noticia documentada que temos do noso porto, e da barra, data do ano 1634 na obra do cartógrafo portugués Pedro Teixeira, “Descripción de España y las costas y puertos de sus reinos”.No relato que Teixeira fai dí que a tres leguas de Ribadeo sae ao mar un río que chaman Espiñeira e nel suliña a dificultade da barra “por ser case cerrada con banco de area”, e conta o episodio do que foi testemuña pola súa inaccesibilidade,,,

Cando a finais dos anos 40 do século pasado coñecíuse o proxecto do novo porto, no interior da ría, e ao pouco comezaron as obras, o que entón se fixo foi poñer a primeira pedra do principio do fin do Foz mariñeiro. Xa unha ducia de anos antes o advertiran os pescadores, pois Salgado Toimil, histórico mestre e un dos pioneiros da creación da Confraría, secretario do mesmo e o seu portavoz, en maio do 36, no periódico DESPERTAR, declarara: “ para que Foz llegue a ser un puerto pesquero sin los múltiples inconvenientes de barra cerrada ha de construirse éste a la altura de la pena do Escairo”; ou sexa, por fora da barra, pois según a Memoria do Pósito de 1929 ao referirse a ela di que,” a ambos lados de ésta, existen grandes bancos de arena que forman las márgenes del canal hasta el puerto, estando en una de ellas el enorme bajo de A Rapadoira el cual, por cubrirlo las aguas en la pleamar, constituye un serio peligro para la navegación…”unha tarde de outono de 1927 perecían na barra Francisco (Peruco) e Avelino do Solador, irmáns de Juan María Néciga, o histórico promotor dos asteleiros focegos que tanta sona deron ao noso pobo en tódolos portos do Cantábrico. Cando se atopaban pescando congro levantouse un vendaval que os arrastrou mar adentro. Os dous apareceron mortos, agarrados á bancada da súa lanchiña.

O Hidro era unha embarcación que chegara a Foz en 1930, procedente de Laredo, onde a mercaran Tristán Alonso e Manuel Blanco Muinelo. A tripulación formábana sete ou oito membros. Unha tardiña do mes de outubro de 1935, entre lusco e fusco, cando se dispuña a pasar a barra para entrar no porto, con vinte bañeiras de sardiña a bordo, envorcou quedando coa quilla para arriba. A maioría dos tripulantes puxéronse a salvo, pero dous desapareceron: Tristán e José da Palmeira, cuxos cadáveres aparecerían días mais tarde, Tristán nunha praia de San Cibrao e José en Salave, pretiño de Tapia de Casariego.

O 11 de setembro de 1931 o balandro Delfina Amalia perdeuse na barra, cargado de pedras de carburo. Fora construído en Noia.

O bergantín goleta Dolores cargou de sal en Santa Pola e fixo a travesía ata Foz. 0 10 de marzo de 1936 entraba no porto. Pasando a barra, o mar e o vento elevaron o barco contra o faro e dúas lanchas interviron logrando salvar a tripulación.

Era este cronista un adolescente pero lembra, daqueles tempos, o artigo que Manolo Lugilde, fillo homónimo do mestre que ten rúa na vila, publicara o artigo, baixo o título “La Ronqueira se queja”, no que lamentaba a decisión daquela ubicación, contraria ao que era o clamor popular. Na Memoria Anual de 1933 do Pósito, incídese xa na transcendencia da problemática e laiábanse do “abandono en que lo tiene el Estado con su barra cerrada, a la entrada y a la salida de las embarcaciones,,,”

Entón, por muros e paredes, podíanse ler restos de pintadas precedentes: “SI QUEREIS PUERTO, VOTAD A BECERRA!!”. Había eleccións Pouco cambearon certas cousas dende entón…Manuel Becerra, natural de Castro de Rei, Subsecretario de Obras Públicas, presentabase a diputado pola nosa provincia. Como agora…

O 23-11-69, Alfonso Toimil, sobriño de don Ramón Salgado Toimil, publicaba o comentario, titulado “¿Qué pasa con el puerto de Foz”?, no que, entre outras cousas decía: “ La barra de Foz es el nudo corredizo que con carácter permanente tiene el pueblo alrededor de su garganta. Si la villa no ha crecido más, industrial y demográficamente, ha sido por ese dogal. Hay que cortar inmediatamente ese nudo que oprime y asfixia la vida local”.

Suso Fernández