Xesús Golmar, namorado da rectitude, da verdade e do ben, foi mestre por vocación; presidida a súa existencia por tres paixóns: a liberdade, a pedagoxía e o amor a Galicia que conxugou e defendeo na tribuna pública e na prensa, na que sempre fixo campaña a favor da cultura.
En tempos de irracionais comportamentos, de dramáticas consecuencias, sufríu a represión por defender e propalar os valores que teñen que ver coa dignidade humana: son os que, a través da cultura,proporcionan á persoa as cotas de liberdade e de autoestima. A súa filla María do Rosario, dinos: “ Considero a meu pai un librepensador, que sacrificou a felicidade pola súa terra e por un ideal de tolerancia e de respecto… Hoxe papá de seguro que se sente ledo porque algúns dos seus soños son unha realidade: volver á escola (ela é mestra no colexo de Lalín,que leva o nome do pai); ser semente de futuro; voar entre as pombas do noso patio; ver medrar en liberdade e sabedoría as novas xeracións; sentir o marmurio algareiro das voces; ser partícipe da formación dun pobo e dunha Galicia próspera e culta…”.
O mestre nacera en 1908(hai 110 anos). Con quince marcha a Lugo para facer o bacherelato; os estudos son tutelados polo seu parente don Ramón Salgado Toimil, o histórico mestre da escola de Fondós-Foz. Pasado algún tempo, Golmar escribiría: “Toimil coa súa actuación á fronte das masas obreiras; coa esquesitez da súa pluma; co seu rebelde proceder; co talento prodixioso que o fixo concibir obras inmortais, ben merecidas ten as simpatías e os afectos das xentes…”.
Na casa focega de Toimil pasa Golmar algúns veráns, e dinos a filla: “Meu pai amou estas terras nas que vivíu os mellores anos da súa vida; aquí atopou o afecto de grandes amigos”. Faise mestre; aproba as oposicións e ven destínado á escola de nenos de Santa Cilla-Foz.
Ó estalar a guerra civil, Golmar políticamente milita no galeguismo; ocupa a alcaldía de Lalín e o 4 de agosto ingresa no cárcere e, tras ser xulgado en Consello de Guerra, é condenado a cadena perpétua. O Xurado de Revisión de condenas rebaixa a do mestre e en 1941 regresa a Lalín. A Comisión da depuración do Maxisterio dictamina a separación do servizo e a baixa na escala.Nesta situación houbo de dedicarse, por vez primeira na vida, á labranza.
Morre o 20 de xaneiro de1962, sen saber que uns meses antes fora readmitido no maxisterio. Do exemplar mestre alguen dixo: “Galicia adora nel as grandes virtudes profesionais e cívicas; o seu labor altruista e xeneroso e o acrisolado amor á cultura e á terra nativa”.
Cando hai unha ducia de anos, por primeira vez este cronista espallou a súa semblanza humana, política e profesional, preguntou por él entón en Santa Cilla, sobremaneira aos vellos do lugar, e non atopou a quen lembrase a estadía á fronte daquela escola ao mestre Golmar…
O ROCHO DO CRONISTA: feitos, xentes, anécdotas…(VIII) “O MESTRE GOLMAR, EN FOZ”
Relacionado
A interrupción do servizo está prevista entre as 8.00 e as 19.00 horas con motivo dos traballos de conexión á nova obra de saneamento que se está a executar na contorna. Trátase dunha intervención necesaria para avanzar na mellora das infraestruturas e dos servizos básicos na zona.
No acto impuxéronlles o birrete e entregáronlles diploma e orla. Despois cantaron unha canción para as familias asistentes. Houbo moitos aplausos e algunhas lágrimas de emoción.
A presidenta do Consello da Cultura Galega, Rosario Álvarez, destacou o carácter participativo da iniciativa, organizada xunto á Xunta e co apoio do Concello. O director xeral de Cultura, Anxo Lorenzo, puxo en valor o traballo colectivo e a implicación das novas xeracións. O concerto estivo dirixido por Maximino Zumalave, coa formación Hércules Brass e Rosa Aneiros como mantedora. Ademais, anunciouse que a próxima edición estará dedicada a Xosé Neira Vilas.
Trátase dun programa de actividades para a infancia e a mocidade que se desenvolverá en xullo e agosto con propostas educativas, deportivas e culturais pensadas para facilitar a conciliación familiar. A oferta inclúe ludoteca, talleres creativos e tecnolóxicos, deporte, contacontos e eventos comunitarios como o Mercado Infantil Solidario ou o Carnaval de Verano. As inscricións realizaranse do 1 ao 15 de xuño no Concello, con prioridade para menores empadroados. O programa reforza o compromiso municipal co apoio ás familias e cun verán activo e accesible para a mocidade do concello.
A comunidade educativa convida especialmente a antigos alumnos, mestres e familias a participar nesta xornada de reencontros e lembranzas.
A festa incorporou unha mesa doce decorada con temática de faros e unha sesión de coctelería dedicada á elaboración de vermús. As persoas asistentes recibiron ademais un detalle conmemorativo: unha botella de aceite de oliva virxe extra de Oleonavas, en homenaxe ás raíces familiares do propietario. O evento incluíu numerosos sorteos grazas á colaboración de diferentes empresas, con premios como comidas en O Noso Lar, na Bodega de Ana ou no Restaurante Nito, ademais de licores, paletillas e circuítos termais. Para esta ocasión preparouse tamén unha carta especial con táboas de carne e instalouse un mural conmemorativo no local. O establecemento agradeceu a fidelidade da clientela e o apoio da veciñanza ao longo desta década, fundamentais para acadar este aniversario tan significativo.
Tras máis de vinte anos dedicada ao debuxo científico, expón desde 2013 e a súa pintura, definida pola crítica como expresiva, colorista e próxima ao surrealismo, chegou xa a numerosos países europeos e americanos. 
