Compostela, 7 de novembro, 2024. O pasado 11 de outubro a D. X. de Calidade e Avaliación Ambiental concedeu unha DIA (Declaración de Impacto Ambiental) favorábel para o proxecto de Alúmina Española S.A. de recrecer a balsa mineira de lamas vermellas dende a cota 100 á 104. En apenas 4 meses e con só 17 páxinas, a administración ambiental resolveu autorizar un proxecto que atinxe á instalación mineira de maior risco de Galiza, deixando sen resolver importantes cuestións relativas á seguridade e efectos na saúde dos refugallos alí almacenados, e demorando aínda máis a aprobación dun plano de peche e restauración obrigatorio por lei.
O proxecto de recrecido, xunto co de peche e restauración, iniciou a súa tramitación en agosto de 2022 coa exposición pública. Non foi até o 11 de xuño de 2024 que Minas enviou a Medio Ambiente o expediente para o trámite ambiental. Despois de case 2 anos sen mover un papel e en apenas 4 meses, Avaliación Ambiental resolveu o trámite e emitíu unha DIA favorábel o pasado outubro. Chama a atención a extraordinaria celeridade con que se redactaron e incorporaron os informes preceitivos doutros departamentos da Xunta como Patrimonio Natural, Augas, Emerxencias, Medio Rural, Mar…
Unha avaliación ambiental incompleta e trucada
Malia a térense tramitado conxuntamente o proxecto de recrecido e o plano de restauración, a autorización ambiental emitida atinxe unicamente ao primeiro. Sobre o segundo, a DIA recolle que deberá achegarse un ano antes de que remate a vida da balsa. Porén, que hai do plano de restauración xa presentado? Dase a circunstancia de que para os outros recrecementos históricos autorizados previamente (en 1986, 1995 e 2006) a empresa non achegou ningún proxecto de peche. O primeiro do que tivemos noticia foi presentado en 2014 e modificado en 2015 e 2019, mais nunca se fixo público porque a Xunta denegou a ADEGA o acceso ao documento (xullo de 2020) por estar “en curso de elaboración”. Así que temos unha instalación mineira que dende hai máis 40 anos non ten un plano de restauración aprobado formalmente, maila a ser obrigatorio por lei. E agora o presentado xunto co recrecido semella non valer e demórase até arredor de 2029…
E polo que atinxe ao alcance da autorización ambiental, esta non non inclúe os aspectos de seguridade das instalacións, estabilidade xeotécnica, de seguridade e saúde no traballo, de minería, estradas e outros, malia a estaren incluídos no EIA do proxecto. Trátase pois dunha DIA incompleta, que ignora factores chave para determinar o impacto ambiental dunha instalación de alto risco para o ambiente e a saúde humana.
“Ti vai facendo”: 40 anos acumulando residuos que agora a Xunta considera perigosos
Estado actual da balsa. Fonte: Alúmina Española
Resulta sorprendente que nos máis de 40 anos de funcionamento da balsa, os residuos (fundamentalmente lamas vermellas) non tiveran a consideración de materiais perigosos. De feito, no EIA do proxecto de recrecemento a empresa seguía a catalogar as lamas vermellas como “non inertes, non perigosas” co código LER-01 03 09 (Lodos rojos procedentes de la producción de alúmina distintos de los mencionados en el código 01 03 10). Sorprendentemente e polas informacións contidas na DIA, durante a tramitación prodúxose un cambio das propiedades do residuo almacenado na balsa, considerado agora como HPO4 (irritante) e HPO8 (corrosivo). Este feito supón unha nova caracterización das lamas vermellas como residuo, que agora pasan a ser LER-01 03 10* (Lodos rojos procedentes de la producción de alúmina que contienen sustancias peligrosas distintos de los residuos mencionados en el código 01 03 07), isto é, residuos perigosos.
Vista a nova consideración das lamas como residuo perigoso, a D. X. de Emerxencias indicou que a empresa deberá modificar o Plan de emerxencia interior e, consecuentemente, a administración deberá revisar tamén o Plan de emerxencia exterior. A D. X. de Saúde Pública require tamén que a empresa realice previamente unha caracterización completa dos residuos localizados no vaso, que deberán ter a consideración de residuo perigoso e seren tratados como tal. Requírese tamén un estudo da xeohidromorfoloxía do depósito e en base aos resultados, Augas deberá modificar tamén os parámetros da autorización de vertedura. E finalmente a D. X. de Patrimonio Natural esixe á empresa que presente un sistema independente dun mantemento activo sine die para garantir a ausencia de impactos unha vez clausurado e abandonada a actividade: “Débese incorporar un deseño que garanta que os impactos, ordinarios ou accidentais, non teñan posibilidade de acontecer, xerando un sistema que non sexa dependente de actuacións antrópicas de maneira indefinida”.
Dende ADEGA preguntámonos como se pode conceder a autorización ambiental a un proxecto que, no medio da tramitación, modifica as características do principal axente contaminante e provoca que varios departamentos da administración requiran novos estudos e actuacións. Estes requerimentos deberían ser sempre previos á DIA, e non estaren incorporados como condicionantes nunha declaración favorábel. Este proceder vulnera o espírito e a letra la Lei 21/2013 de Avaliación ambiental, xa que con semellantes carencias e incertezas non se poden avaliar axeitadamente os impactos do proxecto no ambiente e na saúde, polo que esta DIA debería ser considerada nula e, ao abeiro do art. 38.2 da antedita lei, a empresa debería presentar un novo estudo de impacto ambiental.
No acto impuxéronlles o birrete e entregáronlles diploma e orla. Despois cantaron unha canción para as familias asistentes. Houbo moitos aplausos e algunhas lágrimas de emoción.
A presidenta do Consello da Cultura Galega, Rosario Álvarez, destacou o carácter participativo da iniciativa, organizada xunto á Xunta e co apoio do Concello. O director xeral de Cultura, Anxo Lorenzo, puxo en valor o traballo colectivo e a implicación das novas xeracións. O concerto estivo dirixido por Maximino Zumalave, coa formación Hércules Brass e Rosa Aneiros como mantedora. Ademais, anunciouse que a próxima edición estará dedicada a Xosé Neira Vilas.
O vendedor da ONCE Daniel José López Legaspi foi quen levou a sorte ao municipio desde o seu posto de venda situado na Praza Maior.
Trátase dun programa de actividades para a infancia e a mocidade que se desenvolverá en xullo e agosto con propostas educativas, deportivas e culturais pensadas para facilitar a conciliación familiar. A oferta inclúe ludoteca, talleres creativos e tecnolóxicos, deporte, contacontos e eventos comunitarios como o Mercado Infantil Solidario ou o Carnaval de Verano. As inscricións realizaranse do 1 ao 15 de xuño no Concello, con prioridade para menores empadroados. O programa reforza o compromiso municipal co apoio ás familias e cun verán activo e accesible para a mocidade do concello.
A comunidade educativa convida especialmente a antigos alumnos, mestres e familias a participar nesta xornada de reencontros e lembranzas.
A festa incorporou unha mesa doce decorada con temática de faros e unha sesión de coctelería dedicada á elaboración de vermús. As persoas asistentes recibiron ademais un detalle conmemorativo: unha botella de aceite de oliva virxe extra de Oleonavas, en homenaxe ás raíces familiares do propietario. O evento incluíu numerosos sorteos grazas á colaboración de diferentes empresas, con premios como comidas en O Noso Lar, na Bodega de Ana ou no Restaurante Nito, ademais de licores, paletillas e circuítos termais. Para esta ocasión preparouse tamén unha carta especial con táboas de carne e instalouse un mural conmemorativo no local. O establecemento agradeceu a fidelidade da clientela e o apoio da veciñanza ao longo desta década, fundamentais para acadar este aniversario tan significativo.
Tras máis de vinte anos dedicada ao debuxo científico, expón desde 2013 e a súa pintura, definida pola crítica como expresiva, colorista e próxima ao surrealismo, chegou xa a numerosos países europeos e americanos. 
