Palabra e Memoria nas parroquias de Ortigueira, un traballo de campo de Jerónimo Martínez
Ortigueira, 27 de setembro, 2024. O Centro Cultural “A Devesana” acollerá a exposición fotográfica “Palabra e Memoria nas parroquias de Ortigueira”, unha mostra antolóxica de diferentes epitafios escritos en galego durante medio século (1972-2024). O acto de inauguración está previsto para as 7 da tarde do próximo día 27 de setembro e nel contarase coa participación do historiador Jerónimo Martínez, autor das fotografías e do traballo de campo; do profesor Bernardo Penabade, orientador da investigación; e de representantes da Devesana e Terras do Ortegal, entidades que colaboran na iniciativa.
Por diversas razóns, tradicionalmente o paso da vida á morte non se só se facía vestindo a persoa defunta coas mellores galas e dedicándolle esmerados coidados estéticos. O ritual implicaba tamén un cambio cultural perceptible na redacción dos avisos necrolóxicos, nos rezos do rosario, nas fitas e tarxetas de ramos e coroas, nas misas e nas inscricións de recordo nas sepulturas. Principalmente por falta de costume, até hai relativamente pouco tempo o idioma galego non era usado para redactar epitafios. Dentro do termo municipal de Ortigueira, foi en 1972 na parroquia de Devesos onde -por iniciativa dun mestre recén titulado- se colocou o primeiro escrito destas características.
Medio século máis tarde, ao longo das vinte parroquias que teñen cemiterio foi realizado un traballo de campo coa intención de localizar, catalogar e estudar estes escritos de autoría popular, surxidos espontaneamente; as palabras ventureiras como as flores que nacen no medio das pedras.
Á vista das primeiras conclusións, a maior porcentaxe de uso do galego escrito está no camposanto de San Salvador de Couzadoiro, onde alcanza case un 6% do total, con dous casos de uso da palabra “propiedade” na cabeceira (usada só no un por mil dos casos), e onde se sitúan os “tres metros de ouro” ao longo doutros tantos panteóns rotuladas con palabras en lingua galega. Outros dous lugares que superaron o “arancel lingüístico” son San Claudio e Loiba. Nesta parroquia o primeiro en tomar a iniciativa foi o escritor Tucho Calvo en 1986, case tres lustros despois da de Devesos; e despois foi secundado por un grupo de familias que agora xa superan o 5% do total. Outro tanto acontece en San Claudio, onde o galego entrou da man doutro escritor, Manuel López Foxo, en 1989; e onde agora tamén está repartido por todo o recinto. En Requeixo (Santa Marta), a primeira inscrición antologada é de 1992, a segunda de 2005 -corresponde a un turista que quixo repousar no lugar en que pasaba as vacacións- e con elas aparecen outras cinco, entre elas as de Modesto Cheda e Xoán Xosé Fernández Abella. En cinco das parroquias existen recordatorios escritos en diferentes linguas estranxeiras (inglés, francés e alemán), mais ningunha en galego.
Celebrouse este luns na Delegación Territorial da Xunta en Lugo en memoria das vítimas dos terremotos de Venezuela.
Dentro desta programación, o martes 30 de xuño ás 11:00 celebrarase na Casa da Cultura unha charla divulgativa impartida pola astrofísica Lucía González Cuesta, aberta a toda a veciñanza. A iniciativa enmárcase no programa provincial que busca ofrecer información rigorosa e garantir unha observación segura. Durante a xornada repartiranse folletos e gafas homologadas. A alcaldesa, Marta Rouco, destaca o carácter histórico do eclipse e anima a participar para vivilo con seguridade. O Concello lembra que só deben empregarse gafas específicas para mirar ao sol e continuará colaborando en actividades divulgativas e sociais arredor deste acontecemento único.
Con este xesto simbólico, expresou a súa solidariedade co pobo venezolano, trasladando o seu apoio ás familias das persoas falecidas, feridas e afectadas por unha traxedia que continúa deixando un elevado número de vítimas e miles de damnificados.
Por este motivo, o Concello recomenda ás persoas, colectivos e entidades que precisen facer uso dalgunha instalación municipal ou solicitar material que presenten as súas peticións coa antelación necesaria. A medida permitirá organizar adecuadamente a atención das solicitudes e a planificación dos recursos municipais.
Ao acto, que tivo lugar diante da sede da institución provincial, asistiron deputados e deputadas, membros da corporación provincial e empregados públicos, que gardaron un minuto de silencio como mostra de respecto e solidariedade coas persoas afectadas pola catástrofe. A Deputación quixo así unirse ao chamamento realizado pola FEMP en toda a España, expresando o seu apoio ao pobo venezolano nestes momentos de especial dificultade.
A alcaldesa, Dolores García Caramés, visitouna no seu domicilio para felicitala e entregarlle un ramo de flores en nome de toda a veciñanza. Nada en Sargadelos e veciña de Cervo, foi a máis nova de dez irmáns e desde moi nova traballou no campo e coidou dos animais, sempre cun gran espírito de esforzo. Nai, avoa e bisavoa, a súa familia destaca a súa alegría, enerxía e bo humor. Moi activa ao longo da súa vida, gozaba de viaxar, da praia, de conducir e de participar nas actividades municipais, ademais de cultivar a súa paixón por cantar. Coqueta, sorrinte e cun espírito novo, Benedicta é hoxe un exemplo de vitalidade para todo o municipio.
O Pazo de San Marcos acolleu a conferencia final, de Manuel Andrade Baliño, e a entrega de premios ás alumnas e alumnos que obtiveron mellores valoracións nas probas que realizaron, o xoves, individuais, na Facultade de Formación do Profesorado de Lugo, e o venres, por equipos, en Mondoñedo. A final do certame, cunha axenda complentaria que achegou ás rapazas e rapaces ao patrimonio e á cultura, celebrouse por primeira vez en Lugo da man da Asociación Galega de Profesorado de Matemáticas (Agapema) e coa colaboración da área de Cultura da Vicepresidencia da Deputación.
