“Incertidume electoral en Portugal”, Xabier Grandío

A prematura caída do goberno de Luís Montenegro o 11 de marzo, após perder una moción de confianza, obrigou o Presidente da República, Marcelo Rebelo, a adiantar eleccións lexislativas en Portugal para o 18 de maio, as segundas en pouco máis dun ano.

O motivo da caída de Montenegro foi a sospeita de conflito de intereses polos vencellos da empresa da súa muller e fillos, Spinumviva, co grupo de casinos Solverde, que se podería ver beneficiado polas decisións do Goberno. Dous apuntamentos que convén engadir para por contexto: Portugal é un país profundamente centralista onde (agás nas Azores e Madeira) case todo o importante pasa por Lisboa, e o señor Montenegro está casado en réxime de bens gananciais.

A acción de goberno do “revival” da Aliança Democrática (PSD e CDS-PP), sen ser especialmente brillante, non tiña unha mala valoración até a filtración desa información, produto dunha moción de censura (habitual en Portugal) que o Chega presentara contra Montenegro. As cifras de crecemento económico en 2024 foron do 1,9 %, a inflación do 2,4 % e o desemprego baixou a 6,4 %, o máis baixo dende 2011. Se ben hai problemas de poder adquisitivo na poboación, case todas as enquisas, até febreiro, daban unha vitoria da AD nunhas novas eleccións lexislativas.

Así e todo, o Partido Socialista (PS) xogou o papel de oposición responsable. En primeiro lugar, non bloqueou a aprobación do programa de Luís Montenegro para non coincidir con Chega en marzo de 2024. E, no outono, e pola mesma razón, abstívose para facilitar a aprobación dos Orzamentos de 2025. Pedro Nuno Santos, o seu líder, está na posición de ofrecer fiabilidade e diálogo ante o Chega, partido ante o que hai un cordón sanitario en Portugal que se cumpre.

Temos certezas para o 18 de maio? Realmente, non, todo está no aire. E mesmo as enquisas son contraditorias. O electorado desconfía das explicacións de Montenegro e cre maioritariamente que si houbo conflito de intereses (71,3 %, segundo enquisa para Correio da Manhã publicada o 12 de marzo). Pero, aínda máis, a Procuradoria Geral da República está nun proceso de indagación onde reclama documentación ao Primeiro Ministro. Aí está o principal problema da AD: a teima por presentar un candidato que, en calquera momento, pode pasar ao estatuto xurídico de arguido (sospeitoso), co consecuente custo político. As enquisas reflicten esta situación e, na última semana, dan unha vitoria pola mínima ao PS de Pedro Nuno Santos, mais cunha volatilidade máxima e por debaixo da marxe de erro técnico.

Hai outras tendencias xerais nesas enquisas que quero sinalar: Chega baixa, pero non tanto como indicaban hai pouco máis dun mes, o Livre gaña apoios e mantén unha pugna cos comunistas da CDU para liderar o espazo á esquerda do PS. A Iniciativa Liberal ten un comportamento demoscópico incerto, pero semella que manterá posicións. O Bloco de Esquerda baixaría e os animalistas do PAN subirían. O que si queda definido é que estaremos ante unha Assembleia da República sen maiorías absolutas e que Chega, malia os esforzos do Bloco Central (PSD e PS) por evitalo, será decisivo doutra volta.

Quizais hai quen ve na posible vitoria do PS un acto de xustiza poética: António Costa dimitiu por unha investigación xudicial da que foi exonerado por completo e sen ter que ir a xuízo. Daquela, Marcelo Rebelo forzou o adianto electoral aínda que os socialistas tiñan maioría absoluta (algúns din que por razóns ideolóxicas) e agora é posible que, polo mesmo criterio, o PS volva ao Palácio de São Bento. Veremos que acontece o 18 de maio.