“Reflexións sobre o Profesor Beiras”. Diego Vigil de Quiñones Otero

O pasado 7 de Outubro, festa da Virxe do Rosario patroa da Coruña, falecía o Dr. Beiras Torrado. Non puiden tratarlle en vida (logrando unicamente en dúas ocasións verlle de cercado: unha en Chantada durante a feira do viño cando fun Rexistrador alí, outra en Compostela en tempos das Mareas nas que estaba o meu amigo Luis Villares), pero si lle escoitei moitos vídeos e audios, e linlle con fruición. É un autor moi estimulante, que deixa moito pouso en ben do país. Coincido pois co seu fillo Ricardo en que a súa figura xa non debe xerar división, senón que pasou a ser patrimonio común de Galicia (BEIRAS GARCIA- SABELL, La Voz de Galicia, 12 de Outubro de 2026, p. 14). E sobre esa base, creo que debo compartir as reflexións que o seu exemplo me suscita (a súa achega intelectual daría para un traballo máis longo, que talvez afronte algún día).

Contaba “o Beiras” que na súa infancia e mocidade dispuxo da mellor formación posible, lonxe das escolas relixiosas e estatais (sería interesante unha esquerda máis partidaria da liberdade educativa?). De alí saltou a Francia e o que aprendeu púxoo ao servizo de Galicia, e de aí o seu estudo sobre o atraso económico. Hoxe toda a política universitaria está infestada de chamamentos á transferencia de coñecemento á sociedade. Obxectivo moitas veces logrado. As páxinas dedicadas á súa vida universitaria en A nación incesante e A estrela na palabra (os libros entrevista que fixo con Miguel Anxo Fernán Vello e Francisco Pillado Amo, Laiovento 2000 e 2004) son gloriosas. Pódese considerar que o Prof. Beiras foi un adiantado disto.

Un adiantado que, ao parecer, quixese ser un Profesor que tocaba o piano nos intres libres. Pero ás veces a política chama á porta por paixón, capacidade e circunstancias. Ángel Herrera Oria dixo ser “xurista por vocación, xornalista por obediencia, e político por necesidade”. Seguramente Beiras se vió igualmente chamado a través da necesidade. E non foi xordo ao chamamento ao servizo. E meteuse na loita xenerosamente. E cun grao de coherencia que non tiveron tantos outros que, aínda que comunistas ou nacionalistas de mozos, pronto sucumbiron ao sistema no felipismo. Con razón a Beiras gustáballe tanto aquela viñeta de Castelao na que un can dille a un raposo “domésticate home, e verás que vida mais regalada”. E o raposo responde “non che nacín para can”. Pois iso….

O caso é que cando un é Profesor e político á vez, ocorre que unha e outra actividade enriquécense mutuamente. A salientable xurista Raquel Marañón, antiga alumna da USC con quen coordinei un libro, díxome que na súa época compostelá dicíase que con Beiras “as clases parecían mitins, e os mitins parecían clases”. E certamente dou fe de que iso era certo, pois por exemplo cando foi a Barcelona a apoiar a campaña dos comúns na década pasada, o seu discurso era unha moi rica e entretida lección, infestada de aspectos históricos, lingüísticos, xurídicos, económicos e de ciencia política.

Creo que esa vocación universitaria determinou mesmo a súa devir posterior á política institucional, polo menos en dous aspectos: a súa capacidade de evolución, e a súa dedicación aos mozos.

En efecto, superado o seu tempo de deputado co BNG, continúa fiel á súa vocación política pero sobre todo investigadora: lánzase a realizar múltiples actividades formativas en calquera recuncho do país, e aí capta unha corrente de fondo de indignación. Ao mesmo tempo, ábrese ao mundo estudando todas as correntes altermundistas. Ambas cousas definen (micro e macro) unha nova posición política para un tempo diferente. E de aí xorde a idea de renovación que dá lugar a un novo partido (Anova), unha nova alianza (AGE), e un novo éxito que determina tamén un novo tempo para a esquerda alternativa a nivel estatal. Sobre o particular escribín “Galicia, quilómetro cero del nuevo tempo político” na revista cultural La grieta (https://www.lagrietaonline.com/galicia-kilometro-cero-del-nuevo-tiempo-politico/). Se Galicia foi quilómetro cero, foi grazas á investigación e transferencia práctica do Dr. Beiras, de novo de universitario a político. Paga a pena ler a súa Exhortación a desobediencia (Laiovento, 2015 -hai tamén edición castelá en Endovela-) e O proxecto común dá nación galega (Laiovento, 2016).

En canto aos mozos, creo que merecería a pena que alguén escribise un libro de recordos con testemuños ou algo así. Pois certamente foi unha persoa que fixo na práctica unha opción preferente polos mozos. Algo que se manifestou politicamente en buscar unha resposta para novos tempos que afectaban sobre todo os mozos. Pero sobre todo en dedicarlles tempo, estimular, esixir, ofrecer un horizonte apaixonante. Resumiuno moi ben o obituario de Luis Villares (vide. o seu Instagram) ao dicir que Beiras era un mestre “capaz de seducir coa palabra e converter as ansias revolucionarias dá mocidade en proxectos serenos de vida adulta comprometida cun País Libre e Xusto”.

A todo iso habería que unir, está claro, a súa enorme achega intelectual (xurídica, económica, cultural, literaria e lingüística). Oxalá alguén faga unha tese sobre el. Pero antes de revolver o seu pensamento, creo que paga a pena conmoverse da súa persoa e exemplo, que constitúen unha interpelación inmensa ao compromiso para todos.