“A escola galega de Hilda Farfante”. Nordés, asociación polo desenvolvemento das Terras da Faladora

Nacera en Cangas del Narcea, en 1931, e criárase orfa en Boal. Fixérase mestra e exercera a profesión en Madrid; escollera as terras do Vicedo como lugar de descanso; e, finalmente, faleceu en Madrid no mes de maio de 2026. Tiña 95 anos, moi ben levados.

Xa xubilada, na Mariña Hilda Farfante fixo escola -ensinou e aprendeu- a través da Asociación Nordés. A primeira grande lección, de non máis de dous minutos, pronunciouna en agosto do ano 2012 no Barqueiro. Celebrábanse as Xornadas “Memoria dun tempo” e, xusto despois da proxección do documental dedicado ás Memorias Rotas (A balada do Comandante Moreno) e da intervención do historiador Eliseo Fernández, inmediatamente soou a súa voz para recitar de memoria un fragmento do romance e comentar o substancial sobre o asasinato de seu pai e súa nai, mestres.

Na terceira edición dos citados encontros, foi unha das oradoras principais. Con Andrés Santalla, falou sobre os mestres represaliados; e, a partir dese momento, coñeceuse a súa traxectoria a través das páxinas dun dos capítulos do libro Maestros de la República. Los otros santos, los otros mártires, de María Antonia Iglesias. Dous días despois, na Ponte Vella do Barqueiro, escoitamos o “Grito” que viña repetindo desde o ano 2000 en memoria reivindicativa dos seus proxenitores:

Grito, en primer lugar por ellos, por su injusta, y terrible y cobarde muerte.

Grito por su miedo, por su dolor, por su juventud truncada, por la vida que no vivieron.

Y grito por nosotros, que nos quedamos aquí sin ellos, pobres, huérfanas.

A partir dese momento, a súa docencia xa non se limitou aos encontros anuais. A súa casa sempre estivo aberta para xornalistas, estudantes que preparaban as súas investigacións e para todas as persoas interesadas na memoria democrática. En cada encontro afloraba a súa vocación docente, adquirida case desde o berce e exercitada na etapa adolescente nas aulas dunha tía que a acolleu. No seu habitual papel de anfitriona de personalidades da cultura que convidaba a visitar a Mariña, mostráballes a paisaxe de mar e montaña, mais nunca esquecía as escolas indianas, as tres igrexas levantadas na época dos Andrade e todos e cada un dos lugares “da Memoria” situados entre o nacemento e a desembocadura do Sor.

En correspondencia con esa entrega, a comunidade aglutinada en Nordés vivía como propio cada éxito: o debut no cinema con Las maestras de la memoria (2013), o Goya á mellor película documental (2014), a entrevista de Gonzo (2015), o recoñecemento da Asociación 13 Rosas (2017) e a inclusión entre as persoas homenaxeadas oficialmente en lembranza das vítimas da guerra e da ditadura (2022), na que foi a primeira aplicación da lei de memoria democrática.

Con todo, unha das homenaxes que máis lle encheu o corazón foi a que lle tributaron os veciños e veciñas, por iniciativa do Forum Boal 3000, cun broche final único: o recitado a dúas voces do poema “Ancha ausencia” que lle dedicou o escritor Quique Roxíos.

Foise a pedagoga que abriu as portas ás familias nos concellos escolares do centro que dirixiu, a promotora do teatro nas aulas, a adiantada na atención á diversidade, a loitadora polo fortalecemento da escola pública, mais o seu legado permanece con vigor entre as persoas que voluntariamente se prestaron a ser discípulos e compañeiros.