Con Pólvora e Magnolias. Universidade e uniformidade

Certo é que xa levo un tempo con gañas de escribir un artigo a propósito da universidade, daquela universidade que coñecín, da universidade do noso tempo, do seu papel pasado e presente. O desexo que me leva ata aquí reforzase nos últimos intres dado o papel protagonista de moitos dos seus máis ilustres representantes.
Pensemos nese espazo chamado universidade como un lugar de vangarda, coma a dianteira intelectual dunha sociedade que se constrúe por medio do seu sistema educativo e da que esta ocuparía o último escalafón xerárquico, sería “a xoia da coroa”.
Sendo así non resulta estraño que moitas das principais sinaturas do noso tempo, a meirande parte da intelectualidade e gran parte da publicación académico/científica proveña dela. Podería pensar alguén ben-intencionado que este é o espazo de concepción e confrontación de ideas, un sito no que afiar o pensamento, no que convertelo en algo arriscado e agresivo.
Como esquecer a figuras representativas do coñecemento humanístico como o finado José Luís Sampedro, que alternaba a prosa coa economía, que foi reivindicado, nos seu último tempo, como un referente ético e estético dunha academia que tamén estaba nas rúas. Algo semellante, en versión patria, aos existencialistas franceses.
Presencia perenne tamén a de referencias locais como Xosé Luis Barreiro, Carlos Aymerich, Roberto Blanco Valdés, Miguel Anxo Bastos, Pedro Puy e moitos outros, xa sexa no eido da formación de opinión ou no tocante á vida política ou as institucións.
O fenómeno político máis novidoso da parrilla de partidos estatais cociñouse tamén nas aulas da Complutense, alí preparouse o caldo mediático e coceuse o asalto ás institucións.
Polo exposto nos párrafos anteriores debera concluír o querido ouvinte a cardinal importancia dun lugar, a academia, a universidade, que como derradeiro bastión do sistema educativo, debera ser o maior laboratorio de emancipación social.
Aínda que poida que a descrición máis axeitada do sistema actual a dera un dos nosos máis prolíficos e solventes académicos, Gregorio Morán, quen afirmaba que universidade actualmente estaba absolutamente podre. Pero tampouco hai que preocuparse máis da conta, na mesma proporción que todo o demais.
A universidade que eu coñecín, no seu termo xeral e deixando ao marxe as honrosas excepcións, era nepotismo puro; partía dun ingreso na carreira académica que se facía a través dunha tese doutoral e o director da mesma non tiña ningunha obriga de realizar un seguimento axeitado. Era política da mala, grupos de familias que funcionaban a través do intercambio de favores.
A universidade na que estiven estaba totalmente afastada da praxis, estaba composta por teóricos que, na súa maioría, non coñeceran traballo fora da universidade. Naquel lugar a cátedra era coma un escano no congreso, había que facer primeiro carreira interna.
Pero nesa evolución da universidade tardo-franquista ata os nosos tempos poida que a crítica menos resistible caia sobre a perda de valores humanistas, a ausencia de disensión intelectual a uniformidade dun sistema onde o que se movía moito non saía na foto.