O ano 1943 estreábase no Gran Teatro de Lugo a primeira zarzuela galega da historia, co primeiro texto en galego publicado despois da guerra civil. A música da obra, titulada Non chores, Sabeliña, posta en escena polos coros lugueses Cantigas e Agarimos e Frores e Silveiras é do insigne músico lucense Gustavo Freire Penelas, curmán do mestre Lugilde Penelas a quen Foz ten dedicada unha rúa, autor de pezas tan coñecidas como Airiños, aires; Festa na Tolda; Rapsodia galega e outras. Naqueles tempos a zarzuela foi levada ós escenarios de media Galicia.
O argumento é sinxelo, trazado coa fina ironía, humorismo e fecundidade imaxinativa do campesiño galego, que se expresa con vocábulos propios da linguaxe popular falado nas aldeas luguesas da Terra Chá; é unha versión mais do tema, tan vello e sempre tan novo, duns quereres de xuventude; sen esquecer tampouco o sentimento de relixiosidade, de morriña, do carácter varonil e nobre que son as notas características das xentes labregas.
Don Xosé Trapero Pardo, o autor do libreto, foi sen dúbida un focego de adopción. Asiduo veraneante na nosa vila perante mais de sesenta anos consecutivos, escribiu centos de artículos sobre Foz, exaltando os seus encantos e atractivos; os personaxes populares; a historia entrañable, vivida día a día ó longo de todo o século pasado, da que foi testemuña de excepción; todo, en fin, o referido ó noso pobo, onde pronunciou incontables conferencias, dixo tódolos pregóns, asistiu a mesas redondas ….
No hall da entrada da súa casa luguesa da Praza de Ferrol penduraba un óleo do pintor Luis G. Pacios, tamén asiduo dos veráns focegos, que don Xosé amosaba todo fachendoso: era un rincón do Prado de Ramos, lugar tan amado polo intelectual, no que sentado mirando para o mar pasaba as horas na súa contemplación, sempre a carón de dona Delia Caetano, a súa muller, persoa de excepcional cultura e sensibilidade.
No primeiro acto da zarzuela aparece un recanto do campo da feira, no que un grupo de mozas están sentadas cada unha diante dunha cesta nas que figuran, para a súa venta, ovos, manteiga, galiñas, froita, etc. As vendedoras entoan a coro unha canción, cuxas últimas estrofas, din : “¡Ai, San Antonio / dame un mozo guapo / da feira de Meira / da feira de Castro!”.
Entra “Xastrico” en escena, decindo : ” ¡Tamén tedes bó gusto!¿Porqué ha de ser o rapaz de Meira ou de Castro? Eu non son daí que son de Marzán, xunto de Foz. Pero, ¡guapo!, á vista está… ¡sufride rapazas, sufride!”.” … A que queira ter a sorte de dar cun mozo de Marzán, de xunto ó mar, que xogue na miña rifa…”.
O autor describe ó personaxe así: ” Un xastre de aldea barulleiro, falador, malicioso, vestido con certa fachenda, pero sen cargar a man nos xestos nin na vestimenta, e coidando que non apareza como … da outra banda”.
Don Xosé introduce na peza costumista, de ambiente campesiño, un elemento próximo ó mar, pero non netamente mariñeiro, evitando así o exotismo.
Acaso por eso o sitúa en Marzán, onde de sempre se alternaron os labores do campo coa faceta mariñeira das súas xentes. Xentes labregas e mariñeiras e lugar onde algún día puido decirse, como escribira Manuel María, “as redes mariñeiras a enxugar están / no medio das medas e os medeiros do pan”.
En Maio de 1992, despois de moitos anos sen ser representada, “Non chores, Sabeliña” foi posta en escena polo Orfeón Lucense, agrupación que fora fundada a finais do século XIX polo insigne músico lugués Xoan Montes.
Naquela ocasión tivemos a honra de presenciar o espectáculo na compaña do entrañable don Xosé Trapero.
Cando saíamos do mesmo, preguntamos ó mestre: ¿ cómo nunha obra que transcorre
toda ela na chaira luguesa, introduce un elemento (“Xastrico”) da beiramar?. Él respostounos:
— “Dalgún xeito Foz tiña que estar presente na miña zarzuela”.
Unha mostra mais do agarimo que don Xosé sentía polo noso pobo.
A última vez que se representou Non chores, Sabeliña foi en xuño de 2006, a cargo de grupo vocal Lugh e a Orquestra Municipal de Xove, baixo a dirección de Xan Carballal. O acto tivo lugar no auditorio da Cidade do Sacramento que leva o nome do autor musical da zarzuela: Gustavo Freire.
Desta forma quedou rexistrado para a posteridade Xastrico, personaxe focego de ficción creado polo que foi ilustre escritor e xornalista, don Xosé Trapero Pardo.
Baixo o título Memoria de mariñáns. Unha crónica da emigración da Mariña, o xornalista e investigador Martín Fernández Vizoso ofrecerá unha intervención centrada nas historias e vivencias dos emigrantes da comarca, ilustrando o fenómeno migratorio que marcou a vida de moitas familias ao longo do século XX. O evento inclúe tamén unha imaxe histórica de mariñáns retornados de América nos anos 30, que serve de fío visual para contextualizar esta realidade.
O prólogo é da profesora de Debuxo Camino Casabella Pumares, artista con raíces no Alfoz do Castrodouro, que participará na presentación xunto ao presidente do colectivo. Cinco dos pintores estarán presentes no acto, xa que Alaxe faleceu hai tres anos. A portada do caderno é obra do ilustrador Xosé Blanco. O evento celebrarase o sábado 8 de agosto ás 20:00 horas no castelo do Castrodouro, en Alfoz do Castrodouro.
En total foron ofertadas preto de 80 prazas de surf, piragüismo e vela, destinadas a nenas e nenos con idades comprendidas entre os 9 e os 15 anos. As escolas desenvolvéronse en diferentes quendas nos meses de xuño e xullo. O concelleiro de Deportes, Francisco José Silvent, subliñou “a importante participación da rapazada ribadense nas escolas deportivas de verán, que organizamos desde o Concello de Ribadeo coa axuda dos clubs que as impartiron. Queremos agradecer ás familias a confianza depositada nas nosas actividades, que lles serviron aos asistentes para practicar deporte na auga e para pasar uns días aprendendo e perfeccionando técnicas”.
No encontro mantido na sede da delegación territorial da Xunta en Lugo, no que tamén estivo o director territorial da Consellería, Marco Antonio Fernández Piñeiro. abordáronse liñas de cooperación para a mellora de Infraestruturas e de seguridade viaria, de interese para este municipio. O departamento que dirixe M. Allegue segue prestando apoio aos municipios para executar actuacións que contribúan a mellorar a calidade de vida da veciñanza e a reforzar a competitividade económica.
Xa se poden ver auténticas "artistadas", todas coas serea como protagonista, enchendo o ambiente desa creatividade tan propia da celebración.
O corte estará vixente entre as 00:00 e as 05:00 horas da madrugada do venres 7 ao sábado 8 de agosto, co obxectivo de garantir a seguridade das persoas asistentes e o correcto desenvolvemento do evento, que terá lugar nos Xardíns Noriega Varela. Desde o Concello de Viveiro solicítase a colaboración da veciñanza e das persoas condutoras, recomendando planificar os desprazamentos con antelación e utilizar itinerarios alternativos durante o tempo que permaneza vixente esta restrición.
No Campo de Fútbol de As Valgas poderanse ver desde as 21.30 horas as actuacións de Netos de Bandim, chegados desde Guinea Bissau; da Philippine Performing Arts Company, das Filipinas; e do grupo anfitrión O Arco da Vella. Un encontro único de culturas, ritmos e emocións que promete unha noite inesquecible.
