Cadernos da viaxe. “O aceno contra a pluralidade lingüística de Díaz Ayuso”. Xoán Antón Pérez Lema

O pasado venres 6-X Isabel Díaz Ayuso, a presidenta rexional madrileña, liscou da Conferencia de Presidentes autonómicos que se estaba a celebrar en Barcelona manifestando deste xeito o seu rexeitamento por cadanseu uso do euskera e do catalán polo lehendakari e polo presidente catalán na devandita Conferencia.

Para entendermos o que representa este aceno para os seus seareiros e detractores e como se insire na axenda política española temos que entender antes que o galego, catalán e euskera malia ser linguas oficiais en cadanseus países, non son lingua oficial do Estado no seu conxunto e o seu coñecemento non é de seu un deber, como si o é o coñecemento do castelán. Pola contra o sueco é lingua oficial en Finlandia (malia ser usado só por unha minoría), o neerlandés, francés e moi minoritario alemán son linguais oficiais na Bélxica e o italiano, francés e alemán, canda o moi minoritario romanche son linguas oficiais na Suiza.

Este desequilibrio xurídico mesmo foi potenciado pola ferreña actitude do bipartidismo dinástico durante bastantes anos, pechando ao uso do galego, catalán e euskera o Congreso, o Senado e as institucións da Unión Europea, agás moi contadas e periféricas excepcións. Estas linguas, asemade, foron excluídas de facto da programación xeral de RTVE mala a súa obriga de acoller a pluralidade lingüística e cultural.

Por iso a reivindicación da oficialidade do galego, catalán e euskera nas institucións estatais e europeas teña un evidente carácter restitutivo para visibilizar a plurinacionalidade real do Estado español que o seu Dereito e praxe política non recoñece. Conxelada de facto a Constitución por un sistema de reforma constitucional inviábel, o único xeito de xerar mutacións, de abrir as institucións estatais á plurinacionalidade (como dicía o lehendakari Urkullu en agosto de 2023) é a medio da lexislación orgánica e ordinaria e do uso do elemento simbólico. Velaí, neste contexto, a necesidade de que os presidentes autonómicos e as persoas que representan ás nacións sen Estado usen a súa lingua en toda circunstancia, para visibilizar no conxunto do Estado esa pluralidade nacional, asumida por millóns, mais tamén rexeitada por millóns.

Díaz Ayuso sabe que a plurinacionalidade está máis viva no Estado ca nunca e que esa plurinacionalidade é transversal, vai alén do lingüístico e cultural e ten unhas repercusións económicas evidentes que cuestionan o modelo de crecemento hipertrófico da rexión madrileña no contexto do capitalismo do Bernabeu. E sabe que ese ferreño rexeitamento das linguas propias, maioritario en Madrid non o é nos outros países e territorios do Estado e non só xa en Galicia, Catalunya, Euskadi, Nafarroa, País Valencià ou les Illes.

Rueda, pola súa banda, no canto de reivindicar a presenza institucional do galego fóra deste país (tan preciso para as fins de rachar o papel subordinado ao que o relegou a praxe constitucional) optou outravolta pola sumisión aos intereses do PP estatal, amosando a súa falla real de autonomía.

Canto á propia Conferencia de Presidentes, amosou a súa inutilidade práctica e a súa utilización por parte do PSOE e do PP como instrumento do “café para todos”: a multilateralidade como xeneralización autonómica, nivelamento competencial, falla de recoñecemento das características nacionais de Galicia, Euskadi ou Catalunya… Porque a plurinacionalidade esixe bilateralidade. A Galicia non lle interesará nunca ser equiparada ou equiparábel a Murcia.