“A conciencia galeguista no franquismo”. Santiago Fernández Rocha

Hoxe vou falar da conciencia galeguista durante a ditadura franquista e, para tal fin, volvín revisar o libro do profesor e presidente da RAG, Henrique Monteagudo: O idioma galego baixo o franquismo.

Trátase dun libro extraordinariamente documentado que nos desvela polo miúdo a brutal represión que sufriu o galego durante a ditadura e, como contraste, a estoica resistencia dun egrexio grupo de galeguistas arredor da Editorial Galaxia, creada en 1950.

Falamos dun grupo de persoas profundamente comprometidas coa nosa cultura e coa nosa lingua, firmemente decididas a manter viva —no medio de tanta barbarie— a memoria da nosa identidade, ao tempo que retomaban desde o eido cultural a loita pola dignidade nacional de Galicia.

O libro permítenos coñecer con detalle a represión á que foi sometida a nosa lingua e, como consecuencia, as dolorosas repercusións que tal actitude tivo na personalidade máis íntima dos galegofalantes.

E fronte a ese sistemático linguicidio, emerxe como unha bafarada de esperanza a extraordinaria laboura a prol da nosa cultura e da nosa lingua dun grupo de galeguistas movidos por un compromiso insobornable coa que é a creación máis propia da alma deste pobo.

Un traballo que, coa perspectiva que nos dá o tempo, ben podemos cualificar como unha auténtica odisea. Ao seu fronte estiveron, ademais de don Ramón Otero Pedrayo —verdadeira ponte entre a Xeración Nós e a Xeración Galaxia—, outros salientables persoeiros como Ramón Piñeiro, Francisco Fernández del Riego, Ricardo Carballo Calero, Illa Couto e moitos outros que se foron sumando, como Alonso Montero ou a Xeración das Festas Minervais, sempre coa colaboración de numerosos galegos emigrados e exiliados. Todos eles entregados sen reserva a ser a conciencia dun pobo asoballado pola brutal represión franquista, nun tempo no que a súa lingua era proscrita e identificada coa incultura.

En definitiva, esta resistencia creativa do galeguismo, ademais de dotar a nosa lingua e a nosa cultura de prestixio en tempos tan escuros, constitúe unha auténtica loita civilizatoria contra a barbarie e a sinrazón. Unha loita que, nin moito menos, está rematada, polo que cómpre seguir empurrando para que a nosa cultura e a nosa lingua acaden a plena normalización.