“Illa Pancha: crónica dunha desfeita anunciada”. Covadonga Suárez

Desde Por Nuestro Faro constatamos, sen sorpresa algunha, a deterioración da illa no seu conxunto, que non é senón o resultado dos continuos desencontros entre a Autoridade Portuaria e a empresa concesionaria, cuxos intereses respectivos nada teñen que ver coa protección real dese espazo.

O acceso público á illa Pancha, prometido desde o minuto cero hai exactamente 11 anos pola Autoridade Portuaria, o Concello de Ribadeo (BNG) e a empresa concesionaria, era un cebo moi atractivo para gañar o apoio dos ribadenses. Pero, obviamente, a democratización do acceso entraba en clara contradición co reclamo publicitario que supoñía a exclusividade de durmir nun faro situado nunha «illa privada».

A pesar de ser unha condición presente na licenza de actividade e, por ilo, unha reivindicación permanente da nosa asociación, a apertura da illa ao público en xeral só foi efectiva 7 anos despois, coa posta en funcionamento da cafetería, por motivos obvios.
Mais esa chegada de turistas e visitantes sen ningún control, anunciada desde o principio e só efectiva en 2022, entraba tamén en contradición directa coa protección dun espazo pertencente á Rede Natura 2000. Pero non foi o único: o feito de transformar un faro en hotel, de modificar o espazo interior e exterior do edificio para montar unha cafetería e instalar un sollado, de meter pas escavadoras nun illote de pouco máis dunha hectárea sen avaliar o impacto das obras nin da actividade que alí se ía a desenvolver, supuxo desentenderse do que esa fonda transformación ía implicar. O que nos leva -sen entrar a delimitar parcelas para saber a quen lle toca ou non ocuparse da illa Pancha- a lembrar a responsabilidade de todas as partes implicadas no que atinxe a irregularidade número un do proxecto: a ausencia de estudo de impacto ambiental, obrigatorio por lei nun espazo destas características, e que a nosa asociación vén reclamando desde 2015. De feito, ningún plan de protección existe a día de hoxe para regular o uso e o acceso a unha illa protexida polas leis europeas, españolas e galegas. Nin as reivindicacións do noso colectivo, nin os oito comunicados do Defensor del Pueblo, nin as dúas bandeiras negras outorgadas por Ecoloxistas en Acción serviron para remover ningunha das conciencias dos asinantes do contrato de concesión e das licenzas de apertura dos negocios presentes na illa. Tampouco o actual goberno local (PP) puxo en cuestión a xestión da Illa Pancha, cuxa concesión por dez anos foi prorrogada por outros cinco o pasado verán, en pleno Ribadeo Indiano.
Parece ser que a única iniciativa recente son as difusas declaracións da Autoridade Portuaria anunciando un plan a nivel autonómico para asumir o mantemento das instalacións costeiras que se van deteriorando coa xubilación dos fareros. É curioso que utilicen o mesmo discurso que hai 11 anos utilizou o goberno de Rajoy para defender o proxecto «Faros de España» e reconverter os faros en hoteis. Ante nós está hoxe o resultado.

Daquela compra-venda a saco do litoral, estes lodos. Doutra banda a ameaza dunha condena a España por parte da Comisión Europea vai obrigar a unha reforma da lei de costas. Para evitar a sanción preténdese reducir o control privado do dominio público restrinxindo a duración das concesións e a opacidade das adxudicacións. O que non sabemos é en que medida isto pode axudar a preservar a illa Pancha, se vai implicar unha revisión da renovación automática da concesión ou cecais tamén a anulación da súa adxudicación xa no primeiro momento sen concurso público.

Sexa como fose, a deterioración da illa Pancha é o resultado dun proxecto forxado de costas á súa conservación. Tras 11 anos denunciándoo a ninguén debera estrañarlle o seu estado.

Para darlle a volta á situación debéramos aspirar a unha regulación e protección deste lugar emblemático, un control do patrimonio público onde se respecte a normativa vixente e a conservación da illa non quede supeditada aos intereses no curto prazo das partes implicadas. Non é moito pedir, só é preciso que algunha delas dea un paso adiante.

Covadonga Suárez
A VV Por Nuestro Faro