“O poder da hexemonía cultural”. Santiago Fernández Rocha

Despois da Segunda Guerra Mundial e ao longo de trinta anos, logrouse en Occidente e particularmente en Europa unha razoable integración entre economía e sociedade, converténdose este feito en motor de progreso e benestar.

Os mecanismos de intervención, tanto políticos como sindicais operaban con eficacia na conquista de melloras sociais, contribuíndo así ao afortalamento do pacto social.

Esta situación de equilibrio e concerto entre poder económico, político e sindical permitiu unha sólida vertebración e cohesión social, de tal xeito, que a democracia era valorada positivamente por unha ampla maioría social e converténdose Europa nun referente de benestar.

Pero, na década do setenta, empezaría a debilitarse os consensos da postguerra como consecuencia, entre outras cousas, da crise enerxética. Este feito traería consigo pasar do modelo económico keynesiano ao actual modelo neoliberal e tamén, a posterior globalización coa caída do socialismo real da URSS.

A partir de aquí entramos nun mundo novo, nun cambio de paradigma no que se van dar as condicións para que os grandes poderes económicos poidan trascender o poder dos Estados emancipándose do seu control político e propiciando a redución da súa soberanía, polo tanto, da capacidade real dos gobernos para implementar políticas sociais a prol do benestar da cidadanía.

Desta nova configuración do poder nacera a gran enfermidade do século XXI: a desigualdade social, que se expresa, por unha banda, na concentración brutal da riqueza e, pola outra, nun profundo malestar social froito da precariedade laboral e na redución das expectativas de futuro para a xente moza.

Por este feito, resulta sorprendente que non haxa unha masiva reacción dos sectores sociais afectados contra o actual estado de cousas que ten o seu por que na doctrina económica neoliberal que moitos perxudicados aplauden coas orellas.

Non me cabe dúbida que hai distintos factores que inflúen nesta anómala situación, máis o factor da hexemonía cultural paréceme un dos máis relevantes.

Pasados xa cincuenta anos, coido que xa resulta bastante claro que o neoliberalismo é moito máis ca unha teoría económica. È tamén, poderiamos dicir, o fundamento ideolóxico da sociedade actual que M. Thatcher sintetizou nesta frase: “A economía é o medio, o noso obxetivo é a alma”.

Un obxetivo logrado se recoñecemos que a devandita doctrina, nestes cincuenta anos, foi quen de transcender a esfera propiamente económica para colonizar todas as demais esferas da vida como no seu momento indicou o filósofo alemán J. Habermans; creando neste proceso unha nova subxectividade humana e como consecuencia unha nova sociedade fundamentada no individualismo e na competividade. Principios neoliberais que transcenderon o mundo económico para formar parte da personalidade da maioría dos individuos e mesmo das relacións sociais.

Polo tanto, o que era fundamento dun modelo económico pasou a ser tamén fundamento dun modelo de vida.

Estamos, xa que logo, diante dun feito totalizadora que como xa dixemos, abrangue todas as esferas da vida humana deixando moi pouco espazo para a construción doutras alternativas.

Esta situación que nos envolve como unha mesta néboa estanos a impedir ver a realidade tal como é, e a este fenómeno chámaselle hexemonía cultural. Unha forza que en democracia determina o poder real e dificulta a construción doutro tipo de sociedade máis solidaria, basada na forza da comunidade.