“Semana Santa ribadense 2026: tras as orixes franciscanas”. Diego Vigil de Quiñones Otero

Un ano máis, chega a semana santa. Pero cada ano ten algo especial. A deste 2026 pasará á historia como a Pascual do ano xubilar franciscano, ano único na historia: pódese gañar o xubileo en Ribadeo, sen necesidade de ir a Santiago, pola vinculación franciscana da nosa vila.

Francisco Lanza, na súa imprescindible obra Ribadeo antiguo, relata as vicisitudes da fundación do convento franciscano de Ribadeo (cuxa Igrexa foi a actual parroquial de Santa María del Campo), así como do Mosteiro de Santa Clara que aínda coñecemos. Emprega Lanza, entre outras fontes, a Árbol cronológico de la Santa provincia de Santiago do Pai Jacobo de Castro.

A orixe da opción de San Francisco por Ribadeo hai que situalo no camiño de Santiago que o santo de Asís fixo en 1214. A famosa obra I fioretti de San Francesco (en galego As floriñas) relata devandita peregrinación. Non se sabe de certo se Francisco pasou ou non por Ribadeo. Pero do que si deixan claridade as fontes da provincia franciscana de Santiago (que abarcaba toda Galicia) que manexou Lanza é de que San Francisco chegou a Compostela, fundou alí un gran convento franciscano, e decidiu asentar a Orde Franciscana en toda a rexión noroeste da península ibérica. O Pai de Castro dá por bo que un discípulo directo de San Francisco recibiu o mandato en Compostela de vir a Ribadeo a fundar, e segundo Lanza algúns autores identifícanlle con frei Benicasa de Tudesto.

Hai que ter en conta que, en vida de San Francisco, Ribadeo era unha localidade incipiente. O foro que permitiu a fundación da Vila e a autorización para celebrar mercado era de 1183. O Rei Fernando II de León e Galiza considerara conveniente crear unha poboación de importancia que dese cohesión territorial á zona. Menos de medio século despois, chegaron os franciscanos. Como sabemos, pouco tempo antes a sede episcopal de Mondoñedo trasladouse a Ribadeo (dubídase da data exacta, pero parece que desde 1206 a 1233 Ribadeo foi a capital da diocese de Mondoñedo). Ribadeo parecía chamada a ser a nova capital da Galicia cantábrica e o occidente astur. Iso debeu ser apreciado por San Francisco, que por iso elixiría Ribadeo.

Francisco morreu en 1226, fai agora 800 anos. E por iso desde o pasado 10 de Xaneiro até o próximo foi decretado a nivel global un ano xubilar no que poden gañarse a indulxencia plenaria en todos os templos franciscanos do mundo (como a Igrexa das Clarisas e a capela da Orde Terceira).

Se hai un momento do ano en que sexa destacable a influencia franciscana na vida cristiá e civil é precisamente a Semana Santa. E é que Francisco introduciu unha novidade importante na espiritualidade católica: promoveu o coñecemento e divulgación popular da paixón de Cristo por medio de procesións públicas que máis tarde se estenderon por todo o mundo.

Como é sabido, un dos lugares onde foi máis intensa a actividade dos franciscanos é Terra Santa. Alí comezaron a promover a devoción da Vía Crucis: percorrer os lugares do camiño de Cristo cara á Cruz meditando a súa paixón. E procurouse facer visible o que se dicía e facía mediante imaxes. Foi así como os franciscanos, frades e tamén os laicos da chamada Orde Terceira, comezaron a promover as procesións.

Coñecendo esas orixes, compréndese ben por que o tronco fundamental da Semana Santa ribadense é desde sempre a Orde Terceira. A ela debemos o auto sacramental do Encontro na mañá do Venres Santo, moitas veces predicado por franciscanos e franciscanas. Sobre ese tronco asentáronse despois as demais procesións, as Irmandades penitenciales que houbo a mediados do século XX, e a confraría que hoxe promove a Semana Santa (sempre en colaboración coa Orde Terceira, arrincando desde a súa capela, sacando as súas imaxes, e facendo estación no Mosteiro de Santa Clara).

Lembrar a Francisco na historia do cristianismo e de Ribadeo é descubrir a un personaxe fundamental na consolidación da Vila e na vivencia da Semana Santa tal e como hoxe coñecémola. Que San Francisco dea nome ao parque municipal fai xustiza a un home que resultou fundamental na configuración da Vila.

Vivir a Pascua de modo especial neste xubileo franciscano é un deber cívico e cristián. Espero que este ano deixe o mellor dos froitos en todos cantos participemos nos actos que, coa inspiración franciscana, permítennos penetrar no misterio Pascual da morte e resurrección de Xesucristo.