Foz, 28 de xullo, 2026. As Xornadas de Historia de Foz continúan este mércores, 29 de xullo, ás 20:30 horas na Casa da Cultura cunha palestra do investigador focego Xosé Ramón Ermida Meilán, que abordará a loita contra o franquismo na Mariña durante as décadas de 1950 e 1960. O autor aproveitará a cita para presentar o seu último libro, A batalla pola nación. Historia da creación e da consolidación da Unión do Povo Galego (Volume I), publicado en maio de 2026 e que terá continuidade noutros dous volumes nos próximos anos.
Ermida, habitual colaborador das xornadas, leva anos investigando diversos aspectos da represión franquista en Galicia e na comarca. É autor de obras como Mortos por amor á Terra. A represión sobre o nacionalismo galego (1936-1950), Os nomes do terror. Galiza 1936: os verdugos que nunca existiron, Nacionalismo e guerrilla: Un capítulo da loita antifranquista na Galiza ou Luís Trigo “O Gardarríos”. Tamén publicou estudos sobre o período republicano e a represión franquista en Foz.
O fin da guerrilla
Ermida explica que a loita antifranquista experimentou un forte refluxo na Mariña e no conxunto de Galicia nos anos 50. A finais dos 40 produciuse o fin da actividade guerrilleira na comarca, simbolizado no asasinato en xuño de 1948 en Lourenzá do guerrilleiro socialista Luís Trigo “O Gardarríos” e da súa compañeira Antonia Díaz. Un ano despois, en xuño de 1949, foron asasinados en Muras os guerrilleiros comunistas Juan Gallego, Juan Pérez, Manuel Clavero, Josefa Escourido e Celia González.
A única forza política que mantivo actividade na comarca durante os anos 50 foi o Partido Comunista. A esta organización estaba ligado o mestre Adolfo Lucas Reguilón, refuxiado en Foz con identidade falsa desde 1947 e detido en 1956. Ao seu redor o PC mantivo un pequeno núcleo de militantes e simpatizantes como José García ou Emilio Rodríguez. Nos anos 60 o partido recuperaría folgos na comarca, destacando o papel do recadador de tributos de Ribadeo, Castelao.
Antón Moreda
O proceso de reorganización do nacionalismo galego nos anos 60 tivo como figura destacada ao veciño de San Miguel de Reinante Antón Moreda. Moreda, protagonista literario en obras como Retorno a Tagen Ata de Xosé Luís Méndez Ferrín, entrou en contacto co nacionalismo nos anos 50 en Bos Aires, onde foi un dos máximos responsables das Mocidades Galeguistas de Arxentina xunto ao escritor Xosé Neira Vilas. Retornado a Galicia en 1960, participou na creación do Consello da Mocidade, do que foi secretario xeral, e do que xurdiría a UPG. A esta corrente política estiveron ligados tamén o focego Luís Gonçales e o viveirense Xosé Antonio Arjona, membros do grupo Brais Pinto e cofundadores da UPG.
Ramón Couto
Ermida abordará tamén o proceso de reorganización do PSOE en Galicia a finais dos anos 60, no que xogou un papel clave o focego Ramón Couto. Tras ser contactado en 1969 polo emigrante Adolfo Paz, residente en Foz, Couto desenvolveu un papel decisivo na articulación da formación no país. Actuou como delegado do partido nos últimos anos 60 e primeiros 70, incorporando novos cadros que terían relevancia en etapas posteriores, como o tamén focego Salvador Fernández Moreda.
As Xornadas de Historia de Foz clausuraranse este 30 de xullo ás 20:30 horas na Casa da Cultura cunha palestra do doutor en Historia Xabier Buxeiro titulada A represión na Mariña: vítimas e verdugos. Buxeiro, natural de Ribadeo, presentou en 2023 a súa tese de doutoramento Golpe, Guerra e violencia na Galiza de 1936. Un estudo desde o norte da provincia de Lugo, que obtivo a cualificación de cum laude na Universidade de Santiago de Compostela.
Arxentina de nacemento e viveirense de corazón, retomou en Galicia a súa vocación artística e atopou na escultura a súa forma de expresión. A súa obra céntrase en figuras humanas cargadas de emoción, en soidade ou en relación cos outros. A exposición reúne pezas seleccionadas e premiadas en certames de Madrid, Barcelona, Valdepeñas e Florencia nos últimos oito anos, que agora regresan —como a súa autora— á casa. Poderá visitarse ata o 29 de agosto.
Villares gabou o traballo do club Val de Francos, “que en tempo récord logrou situar esta cita entre as máis atractivas da provincia para os afeccionados á hípica”. Neste sentido, destacou a proxección que está a gañar este deporte e o impulso que recibe da Xunta, principalmente a través dun convenio coa Federación Hípica Galega polo que destina máis de 80.000 euros para as actividades a desenvolver este ano. A proba discorrerá por camiños forestais de terra, a excepción dos cruces de estradas, e constará de tres modalidades, con distancias de 80, 60 e 40 quilómetros respectivamente.
A clasificación final quedou do seguinte xeito: en Sub-10, Los 5 FC proclamáronse campións, seguidos de Los Balones; en Sub-12, o primeiro posto foi para Aston Birra, seguido de Minavo de Kiev e The Blues Bananas; en Sub-15, o equipo Piti levou o título, seguido de PDC e Camoca; en Sub-17, PDC acadou o primeiro posto, por diante de Papa Cu Leti e Motototo; e na categoría Sénior, Motototo resultou gañador, seguido de Descansa e Texeira Lima. As medallas foron entregadas pola alcaldesa, Dolores García Caramés, acompañada polos concelleiros José Manuel Balseiro e Alfredo Fernández, que felicitaron a todos os participantes polo seu esforzo e deportividade.
As reservas poderán realizarse por teléfono, chamando ao 982 560 162, ou a través do correo electrónico cultura@viveiro.gal, en horario de 9:00 a 14:00 horas. Cada persoa poderá solicitar un máximo de catro entradas. Desde o Concello de Viveiro anímase á veciñanza a asistir a esta representación e lembra que as reservas se atenderán a partir da apertura do prazo.
A clasificación final situou a Braulio Gayoso (TM Luarca) como gañador, seguido de Eugenio Alonso (CD San Ciprián), e dun terceiro posto compartido por Carlos Ron (Atletic Génova TM) e Domingo Larriety (TM Luarca). A alcaldesa de Cervo, Dolores García Caramés, entregou os trofeos e destacou o éxito dun torneo que xa se consolidou como unha cita imprescindible do calendario deportivo estival. O Concello felicita aos gañadores, a todos os participantes polo alto nivel amosado durante a xornada e ao CD San Ciprián pola excelente organización dun evento que continúa reforzando o seu papel como referente do tenis de mesa no norte peninsular.
Durante o evento realizouse unha ofrenda aos mariñeiros falecidos e, seguidamente, tivo lugar a subida da imaxe da Virxe do Carme ata a Igrexa. Esta última xornada continuou cunha misa solemne, á que asistiron numerosos veciños e visitantes que se achegaron ata a localidade mariñá, seguida da procesión acompañada pola Banda Naval e de actuacións musicais. A programación completarase a partir das 17:00 horas con diferentes actividades para os máis cativos e cativas.
Estará dedicada á figura de Leopoldo Calvo-Sotelo, xa que neste 2026 cúmprese o centenario do nacemento de quen fora presidente do Goberno. No acto interviñeron o presidente do RCNR, Pablo Fernández, o director territorial de Deportes da Xunta, Manuel Otero, un dos fillos do tamén alcalde honorario de Ribadeo Víctor Calvo-Sotelo, e o rexedor ribadense, Dani Vega. Todos exaltaron a práctica deportiva na ría, a labor desenvolvida polo Real Club Náutico e a vinculación de Leopoldo Calvo-Sotelo co estuario. Entre o público asistente estaban máis membros da familia Calvo-Sotelo, directivos e ex directivos do RCNR, edís de Ribadeo e representantes de Acisa.
