A Agrupación Cultural Francisco Lanza organizou unha visita ó mosteiro de Samos, a igrexa de Portomarín e o Pazo de Tor

Ribadeo, 26 de outubro, 2025. Este sábado 25 de outubro, e despois do descanso estival, a Agrupación Cultural Francisco Lanza recuperou a súa tradición viaxeira visitando o mosteiro de Samos, a igrexa de Portomarín e o Pazo de Tor. Os asistentes tiveron ocasión de volver atopar co noso patrimonio arquitectónico e paisaxístico, “ese que temos tan perto de nós, e que ás veces, por exceso de confianza, imos deixando á marxe. Foi ben bonita a experiencia”.

Gorecido por catro elevados montes, o mosteiro de Samos ten tras de si unha historia moi rica que permite repasar a nosa propia. Atribúese a súa fundación a San Martiño de Dumio, aínda que a primeira mención documentada data do século VII. Ao longo da Idade Media xogou un papel destacado nas peregrinacións xacobeas e no século XII uniuse á reforma cluniacense, consolidando a súa relevancia na orde dos bieitos. Ao longo dos séculos experimentaría obras de ampliación que lle acabarían dando a actual fisionomía. Ten entre os seus muros achegas da arte gótica, renacentista e barroca. Ben o puidemos comprobar visitando as súas dependencias, tanto contemplando o claustro grande, ou do Padre Feixoo, como o claustro pequeno, ou das Nereidas, así como a súa igrexa abacial.

Pero a visita ao mosteiro de Samos tamén nos leva ás nosas letras. A lembranza do Padre Feixoo é clave na nosa historia da lingua e da literatura galegas. Foi un pensador avanzado para a súa época, tanto polo que se refire á reivindicación da lingua galega nos séculos escuros, como na defensa da muller e o repudio do seu maltrato. Tamén nos leva á figura de Ramón Cabanillas, que atopou acubillo espiritual nas súas celas e deixou alí pegada da súa presenza, como puidemos comprobar polos seus corredores e tamén lembra a veciñanza de Samos. Así mesmo, falar do mosteiro de Samos supón lembrar a Francisco Asorey e a súa escultura do Padre Feixoo.

En Portomarín puideron visitar a súa igrexa fortaleza, construída entre os séculos XII e XIII segundo o estilo románico, aínda que tardío. Da Orde de San Xoán de Xerusalén, esta igrexa desempeñou un papel fundamental na defensa da ponte que atravesaba o Miño e tamén no coidado do hospital de peregrinos. De volvermos visitala poderemos facer máis atención aínda nos seus pórticos esculturados, nos que se relatan pasaxes bíblicas. O pórtico da entrada principal evoca os 24 anciáns da apocalipse, o que nos permite referila á escola do mestre Mateo; no da porta norte figura unha anunciación; e na porta sur varios santos, figuras animais e motivos vexetais.

Xa por último, a tarde dedicouse ao Pazo de Tor, na parroquia de San Xoán de Tor, en Monforte. As orixes deste pazo sitúanse na liñaxe dos Garza, desde o século XIV, ata a súa doazón por parte da última herdeira á Deputación de Lugo no ano 1993. Con forma de u, posúe dúas plantas (unha superior, para residencia dos donos do pazo, e outra inferior, para vivendas do servizo) e todo tipo de dependencias necesarias como adega, cortes, carruaxes, cabalarías, etc. Houbo ocasión de facer un repaso á vida da fidalguía galega ao longo de varios séculos. Resultou especialmente rechamante a vaixela de Sargadelos que puideron contemplar no salón comedor.