A Coruña, 16 de xuño, 2026. A serie de vídeos divulgativos O Seminario de Onomástica responde, da Real Academia Galega, centra a súa última tempada na explicación dos motivos polos que os expertos en toponimia da institución propuxeron cambios nos nomes dunha ducia de concellos galegos, xa incorporados na actualización máis recente do Nomenclátor de Galicia.
O novo episodio, publicado hoxe, aborda o caso de Alfoz do Castrodouro, da man do coordinador do Seminario, o académico Antón Santamarina. O vídeo pode verse aquí: https://youtu.be/tgfh8j_hY_g
A continuación ofrécese a transcrición completa da peza audiovisual, que complementa a información escrita difundida no seu día sobre os ditames da RAG relativos ás modificacións nos nomes dos municipios, dispoñible nesta ligazón: academia.gal/documents/35271/2140441/Cambio_nomes_concellos.pdf
Transcrición do episodio sobre Alfoz do Castrodouro
Antón Santamarina, coordinador do Seminario de Onomástica da RAG: Neste parladoiro non imos tratar da etimoloxía das tres unidades léxicas que forman a denominación do concello de Alfoz do Castrodouro —dúas delas, Alfoz e Castro, bastante transparentes—; imos centrarnos no engadido do Castrodouro, que non figuraba no Nomenclátor de Galicia de 2003 e que xerou certa polémica.
A través da plataforma Galicia Nomeada chegou ao Seminario de Onomástica a información de que na comarca estaba en uso a denominación Alfoz do Castrodouro. Isto motivou a recollida de nova información mediante enquisas a informantes locais, que confirmaron que, xunto á forma abreviada Alfoz, tamén se emprega a forma completa.
Tamén investigamos documentación escrita e, tanto en galego como en versións castelanizadas, comprobamos que a denominación histórica do concello incluía o determinante.
Testemuños documentais:
En 1835, cando se constitúen os concellos galegos, aparece como Alfoz del Castro de Oro (Boletín Oficial da Provincia, 22 de novembro).
Nos Boletíns Oficiais da Provincia mantense esta forma —ou Alfoz de Castro de Oro— polo menos ata 1985.
No censo do INE de 1842 figura como Alfoz de Castro de Oro; nos posteriores aparece só como Alfoz.
No dicionario de Madoz (1845), a entrada é Alfoz del Castro de Oro, repetida en diversas parroquias e lugares.
Na Geografía del Reino de Galicia (Lugo, 1928), redactada por M. Amor Meilán, indícase: “Alfoz o Alfoz del Castro de Oro como también se llama”, e inclúese unha ilustración do escudo municipal coa lenda “Distrito municipal Alfoz del Castro de Oro”.
En textos literarios e etnográficos, como a Etnografía Mindoniense (1939) de Lence Santar, úsanse ambas formas: Alfoz e Alfoz do Castro d’Ouro.
Antes da creación do concello, no Catastro de Ensenada (s. XVIII), aparece como Jurisdición de Alfoz de Castro de Oro.
Por todas estas razóns, a RAG, tendo en conta o informe do Seminario de Onomástica, acordou propoñer á Xunta de Galicia a restauración do nome histórico: Alfoz do Castrodouro. A Xunta aprobou oficialmente esta proposta no Consello do 30 de marzo de 2026.
É evidente que na conversa cotiá continuará empregándose a forma abreviada, como ocorre noutros concellos —dicimos Navia por Navia de Suarna ou Monforte por Monforte de Lemos—, pero nos documentos oficiais, mapas, sinais de tráfico ou na Wikipedia debe figurar a denominación completa.
Dúas curiosidades finais:
– No Nomenclátor actual de España existen outros cinco Alfoces, todos con determinante: Alfoz de Bricia, de Lloredo, de Quintanadueña, etc.
– No Nomenclátor de Galicia, polo menos ata o século XIX, había outros tres Alfoces, hoxe desaparecidos sen que saibamos por que: un na Pastoriza, outro en Becerreá e outro en Allariz.
Á vista de todo o anterior, esperamos que quen tivese dúbidas sobre a denominación longa quede convencido de que o ditame da Academia está plenamente xustificado.
O programa inclúe inscricións, concertos, exhibicións, rutas e exposición de vehículos. Con motivo do evento, haberá cambios temporais de tráfico no casco urbano, con prohibicións de circulación e estacionamento en varias rúas e modificacións de sentido. O Concello pide á veciñanza que respecte a sinalización para garantir o correcto desenvolvemento das actividades.
A piscina abrirá de luns a venres de 8:30 a 13:00 e de 15:30 a 22:00, e os sábados de 8:30 a 14:30. O ximnasio manterá horario continuo de luns a venres, de 8:30 a 22:00, e os sábados de 8:30 a 14:30. A tempada arrinca tras diversas melloras nas instalacións, entre elas a renovación da cuberta do polideportivo, cun investimento de 195.000 euros, así como a substitución de portas de emerxencia, a intervención en pontóns das piscinas e o cambio das huellas de volteo. O Concello continúa así reforzando o mantemento e a seguridade dun complexo utilizado diariamente por numerosos veciños e deportistas.
Este luns, 14 de setembro, visitaron Mondoñedo, a Praia das Catedrais e Santa Cruz. A viaxe evocou as lecturas de Cunqueiro e as súas Crónicas do sochantre, nun percorrido que incluíu a catedral mindoniense e o barrio dos Muíños, ademais da emblemática praia de Augas Santas. Pola tarde participaron nunha exhibición de billarda grazas á estimable colaboración dos billardeiros da comarca. O martes partiron de regreso a Loktudi.
A conselleira do Medio Rural, María José Gómez, acompañada pola directora xeral de Relacións Institucionais e Parlamentarias, Sandra Vázquez, e a directora xeral de Urbanismo, Encarnación Rivas, asistiu á ofrenda da Virxe dos Remedios en Mondoñedo.
O director xeral agradeceu aos membros e traballadores da entidade todo o seu labor na defensa dos dereitos dos máis novos. Deste xeito, puxo en valor a súa traxectoria e o compromiso cun modelo integrador e inclusivo no que os menores do sistema de protección vivan nunha contorna totalmente familiar. Neste sentido, Jacobo Rey fixo fincapé na importancia da colaboración entre a Xunta e o tecido social para seguir fortalecendo un sistema que garanta o benestar dos nenos e adolescentes, con centros como San Aníbal que conforman un auténtico fogar.
A programación arrancará de 13:00 a 15:00 horas cos pinchos de benvida e unha sesión vermú a cargo do DJ Peabody. A continuación, de 15:00 a 17:00 horas, terá lugar a comida na Finca San Antonio, cun menú composto por salpicón de rape e langostinos, codillo con patacas, pan, postre, café, chupito e bebida incluída. Os tickets teñen un prezo de 40 euros e poden adquirirse en O Rincón, Confitería Alianza, Comercial Anjor e Perruquería Oriola; os menores de 5 anos asistirán de balde e os de 6 a 10 anos contan cun desconto do 50 %. Xa a partires das 18.30 horas haberá sesión de música con Toxo Guayaba.
Este luns, 14 de setembro, deu comezo un novo curso de español dirixido a persoas estranxeiras da man de Ecos do Sur, que se desenvolverá ata o 9 de outubro. A formación será dun total de 80 horas e as clases terán lugar de luns a venres, de 9:30 a 13:30 horas no Centro de Formación Ocupacional. O concelleiro de Inmigración, Mario Pillado, destacou o valor destas propostas para “facilitar ferramentas útiles ás persoas estranxeiras residentes no municipio e favorecer a súa integración, tanto social como administrativa”.
