Santiago de Compostela, 22 de febreiro de 2023. A Xunta de Goberno do Colexio de Arquitectos de Galicia acaba de outorgar o Premio Traxectoria Profesional da XX edición dos Premios COAG de Arquitectura á arquitecta Pascuala Campos de Michelena (Sabiote, Jaén, 1938). O acto público de entrega de premios celebrarase o 18 de marzo na Fábrica de Cerámica de Sargadelos en Cervo, na provincia de Lugo (Paraño, s/n. Cervo). O evento conta coa colaboración de diversas empresas e entidades: Abanca, Grupo Aluman, Exlabesa, Finsa, Fundación Arquia, Fundación Laboral de la Construcción de Galicia, Ramírez Construcciones, Rodiñas, Saint-Gobain, Sargadelos, EspacioHabit e Tejas Verea.
A xienense Pascuala Campos de Michelena viviu e estudou en Madrid, aínda que obtivo o título de Arquitecta en Barcelona, onde acabou doutorándose en 1968. En 1995 converteuse na primeira catedrática de proxectos arquitectónicos da Universidade da Coruña e é a primeira muller que obtén este título no conxunto das universidades de España.
A súa vida e carreira como arquitecta están ligadas á cidade de Pontevedra. Na década de 1950 a arquitectura en Galicia está representada polos arquitectos Xosé Bar Bóo e Andrés Fernández-Albalat, pero a partir de 1965 aparece unha nova ola de mozos arquitectos con novas ideas: Manuel Gallego, Javier Suances, Rafael Baltar Tojo, José Antonio Bartolomé Argüelles e o equipo formado por César Portela e Pascuala Campos. “Trátase dunha xeración que conforma o identificado como rexionalismo crítico, entendido como unha actitude fronte á memoria colectiva e un xeito de entender o lugar, o que implica unha renovación da linguaxe arquitectónica baseada nun profundo coñecemento da cultura construtiva local” –destaca o COAG.
A mediados dos anos 80, Pascuala converteuse en profesora do departamento de Proxectos Arquitectónicos da Escola Técnica Superior de Arquitectura da Coruña (ETSAC-UDC), coordinado por Carlos Meijide. Propuxo un curso para esta disciplina, concibido como unha unidade na que se profunda na arquitectura como a arte de recrear o lugar. En 1995 obtivo a súa cátedra cun traballo titulado “Espazo e Xénero”. Deste xeito pasou a converterse na primeira catedrática de Proxectos Arquitectónicos das Escolas de Arquitectura Españolas. Considérase un referente na incorporación da perspectiva de xénero na arquitectura e na docencia logrando inspirar a outras mulleres arquitectas.
Participou en congresos, foros e xornadas tanto en España como en Latinoamérica e Europa. Asistiu tamén aos Congresos Internacionais de Mulleres Arquitectas de París e Berlín e participou no Seminario Permanente “Mujer y Ciudad”, no que codirixiu, entre outros, o curso sobre “Urbanismo y Mujer. Nuevas visiones del espacio público y privado” xunto a Adriana Bisquet, Ángeles Durán e Rosa Barba, ou cursos como “Cuerpo, espacio y arquitectura”.
O proceso do proxecto, a súa obra
Pascuala Campos une o proceso do proxecto co proceso de identidade, ambos construcións no tempo, accións emocionais. “El proyecto es la búsqueda de una arquitectura que favorece las sutiles y complicadas relaciones humanas, donde la recreación del espacio, con sus componentes de belleza y armonía, sean un soporte y consecuencia de un sentimiento de amor hacia la vida. El proyecto, como acto de expresión, es la cristalización de sentimientos y decisiones que nos vincula a un tiempo interior y a la realidad del mundo”. Estas son palabras de Pascuala Campos e ideais que reflicte na súas obras onde amosa a súa resposta arquitectónica tinguida dun profundo coñecemento desta terra.
Entre as décadas dos anos 60 e os 70 destacan as obras:
– A casa do párroco de Marín (1968). Un exercicio de modernidade, nunha Galicia sumida naquel momento nun pasado perenne.
– A casa Pais de Sanxenxo (1968). Outro exercicio de linguaxe moderna, un limiar que se asenta lixeiramente na terra, case sen tocala, e é como una transición entre o mundo agrícola e o mar.
– Os colexios públicos de Salcedo e Campañó (1971). Dentro dos estritos límites de espazo e orzamento do Ministerio, onde propón amplitude. O corredor e as aulas configuran o corpo da serpe da sabedoría, onde as aulas coas súas portas-escamas imbrícanse no espazo común.
– Bloque do polígono de Campolongo en Pontevedra (1973). A flexibilidade é a fórmula proposta, fórmula aínda válida hoxe e para o futuro da vivenda colectiva.
– Concello de Pontecesures (1975). Naceu da análise do lugar no que se encrava e da reflexión sobre o espazo desexado.
– Conxunto de vivendas para a comunidade xitana en Campañó, Poio (1971-1973). Seleccionada xunto ao mercado e lonxa de Bueu (1971-1972) para a exposición “Arquitectura y Racionalismo. Aldo Rossi + 21 Arquitectos Españoles”.
Xa na década de 1980 traballou desde o seu estudio soa ou en colaboración (en 1982 montou o seu estudio independente en Pontevedra), cos seguintes traballos destacados:
– Actuacións en Combarro (1984). Delicado traballo, con pequenas propostas que pretenden trazar unha trama na que encaixar dun xeito tranquilo actuacións posteriores.
– Planeamento de intervención sobre o núcleo urbano de Combarro (1986-1987).
– Cooperativa San Martiño en Pontevedra, en colaboración con Ana Fernández Puentes (1990-1998). Unha proposta natural e desexable para a cidade vella.
– Escola de Formación Pesqueira, Illa de Arousa, Pontevedra, en colaboración con Amparo Casares, Federico Garrido, Jaime Rodríguez Abilleira e Teresa Táboas (1990). Un edificio didáctico en si mesmo.
– A casa de Fina (1995), situada no casco antigo de Pontevedra. Case unha casa de xoguete, de 5×7 cunha soa fachada, onde a sorpresa é a paisaxe interior.
– A casa de Antolina. Contempla tres situacións vitais, os avós, a nai e unha filla cas súas independencias e intimidades a protexer.
– O curro de Sabucedo, en colaboración con Inmaculada Garcés Navarro (1996). Trata de recuperar a antiga dimensión do espazo da festa da Rapa das Bestas e a súa escala coa igrexa, ao tempo que esta se arranxa. No curro desmóntase a bancada, ampliando e reforzando o muro perimetral, para así permitir o paseo polo borde e gozar da vista dos cabalos. A idea base é recuperar o existente, deixando que a natureza do lugar se impoña, coa axuda dos seus límites flexibles. Os muros cuns bordos que serven tanto de paseo como de asento. Todo á beira dunha magnífica vista sobre o val.
224 propostas candidatas aos premios
O certame conta coa participación de 224 propostas visadas, executadas e finalizadas no ámbito territorial da entidade colexial entre o 1 de outubro do 2020 e o 30 de setembro do 2022. As propostas participantes están incluídas dentro destas categorías: residencial de nova planta (na que se distingue entre vivenda unifamiliar, con 55 candidaturas, e vivenda colectiva, con 5 candidaturas); outros edificios de nova planta, 21; obras de restauración e rehabilitación, 63; obras de interiorismo, 22; arquitecturas efémeras e deseño, 12; planeamento urbanístico, 3; deseño de espazos urbanos, xardinaría e paisaxismo, 20; divulgación e investigación, 10; e Proxecto Fin de Carreira, 13. O xurado avaliará detidamente as propostas e fará unha selección previa de cinco obras finalistas por categoría, elección que se fará pública proximamente. O ditame final darase a coñecer na gala de entrega de premios.
Castro destacou o labor da Asociación e o potencial da tradición do ferro como motor económico, social e cultural para Riotorto, subliñando a importancia de impulsar iniciativas que garantan futuro para estes oficios. A Deputación de Lugo mantén unha colaboración estable coa entidade, cunha achega de 14.000 euros. No marco deste apoio, a Asociación avanzou na documentación dos oficios do ferro, catalogando ferramentas, técnicas e a historia das antigas “ferrerías de monte”.
O responsable provincial destacou "o traballo realizado pola organización ao longo destes anos para consolidar unha proba deportiva de primeiro nivel, que atrae tanto deportistas do máximo nivel competitivo como participación popular"
O grupo teatral O Centiño de San Martiño (Foz) actuou este sábado en Marzán, convidado pola asociación veciñal Torques de Marzán. O local quedou pequeno ante a resposta do público: 73 persoas, un récord de asistencia para unha obra de teatro na parroquia. A comedia provocou constantes risas e un ambiente moi participativo. A iniciativa volve demostrar o valor de levar actividade cultural e teatro afeccionado ás parroquias e barrios, achegando propostas escénicas a lugares afastados dos grandes circuítos. O Centiño continuará a xira de “O Autobús” nas vindeiras semanas: Sábado 25 de abril: Vilaronte (Foz). Sábado 2 de maio: Casa da Cultura de Trabada
A xornada contou con degustación gratuíta de viños elaborados por adegas da contorna, unha cata comentada e un mercado de produtos gastronómicos locais, permitindo aos asistentes coñecer de primeira man a riqueza do produto de proximidade. O pregón desta edición correu a cargo de Alejandro Gándara, quen presentou o seu proxecto audiovisual 360 curvas, unha obra que reflexiona sobre a distancia entre A Fonsagrada e Lugo e sobre o conflito social e político asociado á perda da súa condición de cabeceira de comarca, no marco da loita contra a despoboación.
Dezaoito locais hostaleiros de Ribadeo, Rinlo e Vilaframil ofrecerán diversas preparacións ata o domingo: en escabeche, en salpicón, en empanada, ao allo, á prancha, en albóndega, etc… Todas as propostas poden consultarse nas redes sociais de Acisa Ribadeo, que agradece “unha vez máis o apoio da OPP do Porto de Burela, que nos doou 90 quilos de cabala para estas xornadas, produto que entregamos de xeito gratuíto aos locais participantes. Achegámoslles así unha parte do peixe que empregarán nesta nova cita gastronómica na que tamén colabora o Concello de Ribadeo”. Ata o porto, ao restaurante Marinero, se achegaron este venres o director territorial da Consellería de Mar, Alexandre Piñeiro, as concelleiras ribadenses Montse Seijo, Elena Sierra e Begoña Sanjurjo, a presidenta de Acisa, Carmen Cruzado, o xerente do colectivo empresarial, Jesús Pérez, e o técnico de Acisa, Jorge Fernández, que puideron degustar as elaboracións realizadas por este establecemento hostaleiro.
O sábado tivo lugar no Casino o III Showcooking, con cociña en directo e maridaxe de viños. O público poderá votar os seus pinchos favoritos e participar no sorteo dunha noite no hotel Marqués de Riscal. A entrega de premios será o luns 20 ás 19:00 h. O Concello e Destino Navia animan a veciños e visitantes a gozar desta cita gastronómica.
Haberá degustación diaria de ostras na carpa do porto. Concertos, showcookings, visitas guiadas e actividades mariñeiras. Lancha pola ría, exposición de maquetas e concurso fotográfico #somoslasostra2026, ademais propostas especiais en Acueo, La Casilla e Restaurante Peñalba.
