A Coruña, 16 de xuño, 2026. A serie de vídeos divulgativos O Seminario de Onomástica responde, da Real Academia Galega, centra a súa última tempada na explicación dos motivos polos que os expertos en toponimia da institución propuxeron cambios nos nomes dunha ducia de concellos galegos, xa incorporados na actualización máis recente do Nomenclátor de Galicia.
O novo episodio, publicado hoxe, aborda o caso de Alfoz do Castrodouro, da man do coordinador do Seminario, o académico Antón Santamarina. O vídeo pode verse aquí: https://youtu.be/tgfh8j_hY_g
A continuación ofrécese a transcrición completa da peza audiovisual, que complementa a información escrita difundida no seu día sobre os ditames da RAG relativos ás modificacións nos nomes dos municipios, dispoñible nesta ligazón: academia.gal/documents/35271/2140441/Cambio_nomes_concellos.pdf
Transcrición do episodio sobre Alfoz do Castrodouro
Antón Santamarina, coordinador do Seminario de Onomástica da RAG: Neste parladoiro non imos tratar da etimoloxía das tres unidades léxicas que forman a denominación do concello de Alfoz do Castrodouro —dúas delas, Alfoz e Castro, bastante transparentes—; imos centrarnos no engadido do Castrodouro, que non figuraba no Nomenclátor de Galicia de 2003 e que xerou certa polémica.
A través da plataforma Galicia Nomeada chegou ao Seminario de Onomástica a información de que na comarca estaba en uso a denominación Alfoz do Castrodouro. Isto motivou a recollida de nova información mediante enquisas a informantes locais, que confirmaron que, xunto á forma abreviada Alfoz, tamén se emprega a forma completa.
Tamén investigamos documentación escrita e, tanto en galego como en versións castelanizadas, comprobamos que a denominación histórica do concello incluía o determinante.
Testemuños documentais:
En 1835, cando se constitúen os concellos galegos, aparece como Alfoz del Castro de Oro (Boletín Oficial da Provincia, 22 de novembro).
Nos Boletíns Oficiais da Provincia mantense esta forma —ou Alfoz de Castro de Oro— polo menos ata 1985.
No censo do INE de 1842 figura como Alfoz de Castro de Oro; nos posteriores aparece só como Alfoz.
No dicionario de Madoz (1845), a entrada é Alfoz del Castro de Oro, repetida en diversas parroquias e lugares.
Na Geografía del Reino de Galicia (Lugo, 1928), redactada por M. Amor Meilán, indícase: “Alfoz o Alfoz del Castro de Oro como también se llama”, e inclúese unha ilustración do escudo municipal coa lenda “Distrito municipal Alfoz del Castro de Oro”.
En textos literarios e etnográficos, como a Etnografía Mindoniense (1939) de Lence Santar, úsanse ambas formas: Alfoz e Alfoz do Castro d’Ouro.
Antes da creación do concello, no Catastro de Ensenada (s. XVIII), aparece como Jurisdición de Alfoz de Castro de Oro.
Por todas estas razóns, a RAG, tendo en conta o informe do Seminario de Onomástica, acordou propoñer á Xunta de Galicia a restauración do nome histórico: Alfoz do Castrodouro. A Xunta aprobou oficialmente esta proposta no Consello do 30 de marzo de 2026.
É evidente que na conversa cotiá continuará empregándose a forma abreviada, como ocorre noutros concellos —dicimos Navia por Navia de Suarna ou Monforte por Monforte de Lemos—, pero nos documentos oficiais, mapas, sinais de tráfico ou na Wikipedia debe figurar a denominación completa.
Dúas curiosidades finais:
– No Nomenclátor actual de España existen outros cinco Alfoces, todos con determinante: Alfoz de Bricia, de Lloredo, de Quintanadueña, etc.
– No Nomenclátor de Galicia, polo menos ata o século XIX, había outros tres Alfoces, hoxe desaparecidos sen que saibamos por que: un na Pastoriza, outro en Becerreá e outro en Allariz.
Á vista de todo o anterior, esperamos que quen tivese dúbidas sobre a denominación longa quede convencido de que o ditame da Academia está plenamente xustificado.
O lume iniciouse ás 14.51 horas e para a súa extinción mobilizáronse, polo de agora, 2 técnicos, 7 axentes, 11 brigadas, 12 motobombas, 1 pa, 5 helicópteros e 7 avións.
Os subcampións foron Benja e Álvaro. O torneo reuniu no Real Club Náutico arredor dun centenar de xogadores procedentes de Galicia, Asturias e Castela e León, consolidándose como unha das citas máis destacadas do calendario musístico da costa lucense. Desde LuMus agradecen “el apoyo del Concello de Ribadeo, del Real Club Náutico de Ribadeo, de Mapfre y del resto de colaboradores y patrocinadores que hicieron posible esta cita, que dio comienzo a primera hora de la mañana y se prolongó durante toda la jornada del sábado”.
O festival De Cabo a Cabo, organizado por Fanto Fantini cunha achega provincial de 20.000 €, puxo en valor a diversidade cultural de Burela, onde o 10% da poboación é de orixe caboverdiana. A programación espallouse por varios espazos da vila con música, intervencións artísticas e torneos deportivos, e contou coa presenza de artistas como Baiuca, DJ Danifox, DJ Kandole, Batuko Tabanka, Lilaina ou Saya. A contribución da Deputación permitiu cubrir a infraestrutura técnica e loxística, así como os custos de organización e contratación das actividades.
Esta cita, xa consolidada dentro da programación estable do centro, permitirá ao público gozar dunha mostra do traballo artístico e formativo desenvolvido ao longo do curso polo alumnado da especialidade. A actividade constitúe unha oportunidade para achegar a danza á cidadanía e poñer en valor o esforzo, a dedicación e a evolución das alumnas e alumnos participantes.
O Concello destaca que este novo éxito é froito do compromiso, do esforzo e da dedicación constante do deportista, cualidades que lle permiten seguir acadando resultados destacados a nivel estatal. Desde a entidade municipal transmítense os parabéns a González Villares por este subcampionato de España.
A proba, organizada polo CP Altrúan, reuniu máis de 130 palistas dos seis clubs lucenses de augas tranquilas que participan na competición: o propio Altruán, o CD San Ciprián, o Club Kayak Foz, o CP Viveiro Urban Hotel, o Cidade de Lugo e o Club Fluvial de Lugo. O deputado de Mocidade Daniel García entregou os premios da proba, na que Club Fluvial de Lugo, Cidade de Lugo e Altruán coparon o podio por equipos. A Copa Deputación de Piraguismo, que conta de 6 regatas, organízase no marco da colaboración que a Vicepresidencia da Deputación de Lugo mantén coa Federación Galega de Piragüismo para a promoción deste deporte, ofrecendo aos clubs a posibilidade de participar en competicións federadas nas súas comarcas e contribuíndo así á consolidación de equipos de base.
