Palabra e Memoria nas parroquias de Ortigueira, un traballo de campo de Jerónimo Martínez
Ortigueira, 27 de setembro, 2024. O Centro Cultural “A Devesana” acollerá a exposición fotográfica “Palabra e Memoria nas parroquias de Ortigueira”, unha mostra antolóxica de diferentes epitafios escritos en galego durante medio século (1972-2024). O acto de inauguración está previsto para as 7 da tarde do próximo día 27 de setembro e nel contarase coa participación do historiador Jerónimo Martínez, autor das fotografías e do traballo de campo; do profesor Bernardo Penabade, orientador da investigación; e de representantes da Devesana e Terras do Ortegal, entidades que colaboran na iniciativa.
Por diversas razóns, tradicionalmente o paso da vida á morte non se só se facía vestindo a persoa defunta coas mellores galas e dedicándolle esmerados coidados estéticos. O ritual implicaba tamén un cambio cultural perceptible na redacción dos avisos necrolóxicos, nos rezos do rosario, nas fitas e tarxetas de ramos e coroas, nas misas e nas inscricións de recordo nas sepulturas. Principalmente por falta de costume, até hai relativamente pouco tempo o idioma galego non era usado para redactar epitafios. Dentro do termo municipal de Ortigueira, foi en 1972 na parroquia de Devesos onde -por iniciativa dun mestre recén titulado- se colocou o primeiro escrito destas características.
Medio século máis tarde, ao longo das vinte parroquias que teñen cemiterio foi realizado un traballo de campo coa intención de localizar, catalogar e estudar estes escritos de autoría popular, surxidos espontaneamente; as palabras ventureiras como as flores que nacen no medio das pedras.
Á vista das primeiras conclusións, a maior porcentaxe de uso do galego escrito está no camposanto de San Salvador de Couzadoiro, onde alcanza case un 6% do total, con dous casos de uso da palabra “propiedade” na cabeceira (usada só no un por mil dos casos), e onde se sitúan os “tres metros de ouro” ao longo doutros tantos panteóns rotuladas con palabras en lingua galega. Outros dous lugares que superaron o “arancel lingüístico” son San Claudio e Loiba. Nesta parroquia o primeiro en tomar a iniciativa foi o escritor Tucho Calvo en 1986, case tres lustros despois da de Devesos; e despois foi secundado por un grupo de familias que agora xa superan o 5% do total. Outro tanto acontece en San Claudio, onde o galego entrou da man doutro escritor, Manuel López Foxo, en 1989; e onde agora tamén está repartido por todo o recinto. En Requeixo (Santa Marta), a primeira inscrición antologada é de 1992, a segunda de 2005 -corresponde a un turista que quixo repousar no lugar en que pasaba as vacacións- e con elas aparecen outras cinco, entre elas as de Modesto Cheda e Xoán Xosé Fernández Abella. En cinco das parroquias existen recordatorios escritos en diferentes linguas estranxeiras (inglés, francés e alemán), mais ningunha en galego.
Para participar, só é preciso realizar unha compra igual ou superior a 10 euros e rexistrar o tícket na web 
Trátasde dunha adaptación da novela de Neira Vilas no décimo aniversario da súa morte, dirixida por Cándido Pazó. 20.30 horas.
Ao remate creouse un pequeno xardín de plantas de tempada de cor rosa na contorna do parque Reina Sofía, como símbolo da loita e da visibilidade desta causa. O Concello agradeceu a participación de todas as persoas asistentes e destacou especialmente o labor da Asociación de Mulleres de San Ciprián, que decorou a cafetaría da Casa do Mar en tons rosas para acoller a merenda final, contribuíndo a crear un espazo cálido e significativo para pechar a xornada.
A alcaldesa de Lourenzá, Rocío López, explica que foi “un encontro para compartir, aprender e lembrar a importancia da prevención, a detección precoz e a investigación. E, como símbolo de apoio, un lazo rosa ilumina a fachada da Casa do Concello e os donativos recollidos destinaranse integramente á AECC”.
Ribagorda visitou Ribadeo acompañado polo director xeral de Comercio, Gabriel Alén, nun percorrido polas principais rúas comerciais da vila, xunto ao xerente de ACISA, Jesús Pérez, e a concelleira de Comercio, Marta Saiz. Na Pontenova, o presidente da Asociación de Comerciantes, José Luis Balseiro, reuniuse tamén con Alén e Ribagorda. A campaña “De compras pola Mariña”, promovida pola FCAM e financiada por Comercio Galego e a Xunta de Galicia, difundirá varios vídeos nas redes sociais e na plataforma De las cosas del comer. Ribagorda percorreu estes días Foz, Lourenzá, Viveiro, Burela, Ribadeo e A Pontenova, achegándose ao comercio local e ao patrimonio natural e cultural da comarca.
O encontro principal terá lugar no comedor da carta o mércores 28 de outubro, ás 14:30 h. Ese mesmo día, ás 09:00 h, Jesús Manuel Blanco García, presidente da asociación micolóxica Os Bolouros, ofrecerá unha charla introdutoria para abrir a xornada.
Recoñecéronse as ganderías con máis participación na baixada tradicional e na feira, así como os mellores exemplares das distintas razas e categorías equinas. García destacou o valor das San Lucas como espazo de recoñecemento ao gando cabalar e ao labor dos gandeiros, fundamental para o coidado dos montes e a preservación das paisaxes tradicionais. A xornada incluíu unha homenaxe a Luciano García, falecido en xullo, impulsor da baixada dos cabalos e fundador de Puraga.
