Cadernos da viaxe. “Economía social e propiedade en mancomún”. Xoán Antón Pérez Lema

Galicia non se entende sen o sentido do colectivo. Fronte ao capitalismo de casino, BOE e Estadio Bernabeu e o individualismo de certa globalización, o noso país mantén vivos uns modelos de propiedade e xestión que son, en si propios, unha declaración de soberanía civilizadora. Falamos da economía social e dos montes en man común: dous dos alicerces que sosteñen o edificio dunha Galicia que quere producir para vivir e non vivir para extraer.

A importancia cuantitativa da economía social en Galicia é moi potente. Estamos diante dun motor que achega arredor do 7% do PIB galego. Con máis de tres milleiros de entidades, entre cooperativas, sociedades laborais (S.L.L. e S.A.L.) e centros especiais de emprego, este modelo garante o arraigo do capital ao territorio. O diñeiro non foxe a fondos de investimento en Madrid, New York ou Londres; fica no noso territorio, nas distintas bisbarras galegas.

Cualitativamente, a economía social é o antídoto contra a deslocalización. As cooperativas, nomeadamente as agroalimentarias, son o exemplo máximo de democracia económica: unha persoa socia, un voto. Neste escenario, o papel de axentes como a Asociación Galega de Cooperativas Agroalimentarias (AGACA) é fundamental. AGACA non é só unha patronal do cooperativismo; é o escudo protector do noso sector primario, permitindo que o pequeno produtor gañe músculo comercial sen perder o control sobre a súa terra nin sobre o seu futuro. No sector cooperativo agroalimentario salientan por dereito propio a ourensá COREN, fundada polo empresario galeguista Eulogio Gómez Franqueira e CLUN (fusión no 2016 de FEIRACO, Irmandiños e Melisanto) As sociedades laborais, pola súa banda, representan a excelencia da corresponsabilidade, transformando o conflito capital-traballo nunha sinerxía de supervivencia e éxito compartido. A economía social ten unha moi importante resiliencia, como amosou de vez na pasada Grande Depresión, fronte á grave destrución de emprego na Galicia das multinacionais. E todo o que gaña, que é moito, reinvísteo na súa contorna.

Se a economía social é o músculo, o monte en man común é o esqueleto da Galicia rural. Falamos dunha institución xurídica única, de orixe xermánica, onde a propiedade non pertence ao individuo nin ao concello senón á comunidade veciñal, quer do lugar, quer da parroquia, pola súa propia existencia. Son na nosa Galicia case 700.000 hectáreas —un terzo do territorio do noso país — xestionadas por máis de 2.800 comunidades. A súa importancia é estratéxica. O monte veciñal é o garante da biodiversidade, da prevención de incendios e da multifuncionalidade (madeira, castaña, gando, enerxía, canda o equilibrio ambiental, o lecer e a mellora dos investimentos culturais, deportivos e lúdicos da comunidade local). Para dar voz a esta grande realidade xurídica e social existe dende hai máis de trinta anos a Organización Galega de Comunidades de Montes en Man Común (ORGACCMM) xoga un papel político e reivindicativo imprescindíbel. Fronte ás pretensións dos sucesivos gobernos do PPdeG dende 2009 de “publicitar” (anexando na praxe as mancomunidades e os seus montes á propiedade e xestión pública burocratizada da Xunta) o que é privado-colectivo ou de asfixiar ás comunidades entre toneladas de papeis, a ORGACCMM defende o dereito galego de longuísima traxectoria consuetudinaria e maila capacidade de cadansúa veciñanza para decidirmos sobre a nosa contorna. Sen eles, o noso rural sería un ermo ou un macroeucaliptal ao servizo de intereses alleos.

Xa que logo, tanto a economía social (liderada por entidades como AGACA) como a xestión comunal do territorio (co baluarte da ORGACCMM) conforman unha alternativa real ao modelo extractivo. Son estruturas que humanizan a economía, alargan a estabilidade do emprego e o aquelamento dos progresos tecnolóxicos e produtivos ás necesidades propias e lle dan sentido ao concepto de país. Afirmarmos nestas fórmulas non é morriña dun pasado xa afastado e que non ha volver. É pura vangarda para unha Galicia sostíbel, democrática e dona de seu.